VIỆT NAM - NHỮNG “CON SỐ BIẾT NÓI” TRONG ĐỔI MỚI PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

Công cuộc Đổi mới của Việt Nam là bước ngoặt đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội thời kỳ đầu thống nhất đất nước, khắc phục hậu quả sau chiến tranh, từng bước phát triển và hội nhập. Những “con số biết nói” về kinh tế, xã hội, con người,… là luận cứ thực tiễn sắc bén minh chứng cho tính hiệu quả của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và khẳng định vị thế quốc tế của Việt Nam.

1. Thành tựu về phát triển kinh tế

a) Sự tăng trưởng kinh tế ấn tượng và bền bỉ

Nền kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao và liên tục, với mức tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) bình quân khoảng 6,5%–6,7%/năm, thuộc nhóm cao nhất thế giới^[1]. Quy mô nền kinh tế đã có sự bứt phá mạnh mẽ, từ khoảng 4,5 tỷ USD năm 1986 lên khoảng 476-510 tỷ USD vào giai đoạn 2024-2025, tức tăng gần 100 lần. Quy mô GDP năm 2025 theo giá hiện hành ước đạt 12.847,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 514 tỷ USD, qua đó đưa Việt Nam thoát khỏi nhóm nước nghèo và gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình. Đây là một minh chứng rõ nét cho hiệu quả của đường lối phát triển kinh tế trong thời kỳ Đổi mới.

b) Sự bùng nổ của thương mại và hội nhập quốc tế

Từ mức chỉ khoảng 789 triệu USD năm 1986, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã đạt khoảng 374 tỷ USD vào năm 2023^[2]. Đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 470,59 tỷ USD^[3]. Đồng thời, cán cân thương mại hàng hóa ghi nhận thặng dư liên tiếp trong 10 năm qua. Không chỉ gia tăng về quy mô, cơ cấu xuất khẩu cũng chuyển dịch theo hướng tích cực: từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang các sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo – hiện chiếm khoảng 85% tổng kim ngạch xuất khẩu^[4]. Đáng chú ý, Việt Nam từ chỗ thiếu lương thực đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới.

c) Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại

Nếu như năm 1986, khu vực nông nghiệp chiếm khoảng 36–37% GDP, thì đến nay tỷ trọng này chỉ còn khoảng 11–12%. Ngược lại, khu vực công nghiệp và dịch vụ ngày càng giữ vai trò chủ đạo, lần lượt chiếm khoảng 37% và trên 42% trong cơ cấu GDP. Sự chuyển dịch cơ cấu này phản ánh một bước tiến mang tính nền tảng của nền kinh tế Việt Nam: từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu chuyển sang mô hình công nghiệp – dịch vụ hiện đại hơn, với giá trị gia tăng cao và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

d) Việc thu hút đầu tư và nâng cao vị thế quốc tế

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam đã tăng mạnh qua các giai đoạn: từ 40.000 USD năm 1986, lên 2.395.000.000 USD năm 1996, đạt 2.400.000.000 USD năm 2006, tăng lên 12.600.000.000 USD vào năm 2016, và đến năm 2025, tổng vốn FDI đăng ký đạt 38,42 tỷ USD^[5]. Đặc biệt, vốn FDI giải ngân (thực hiện) năm 2025 ước đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với năm trước và là mức cao nhất trong vòng 5 năm gần đây^[6].

2. Thành tựu về phát triển xã hội và con người

Song hành cùng các chỉ số kinh tế đóng vai trò là “điều kiện cần”, những thành tựu về xã hội và con người chính là thước đo xác đáng cho “chất lượng phát triển” và tính nhân văn của con đường Đổi mới.

a) Giảm nghèo nhanh và bền vững – Dấu ấn của phát triển bao trùm

Từ một quốc gia có tỷ lệ nghèo rất cao vào cuối thập niên 1980 và đầu những năm 1990, Việt Nam đã đạt được bước tiến vượt bậc khi tỷ lệ nghèo giảm mạnh trong nhiều thập kỷ. Theo Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ dân số sống dưới mức 3,65 USD/ngày đã giảm xuống dưới 4% vào năm 2023^[7]. Theo đánh giá, từ mức khoảng 58% năm 1998, tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam đã giảm xuống còn 1,93% vào cuối năm 2024 – một minh chứng rõ ràng cho tốc độ thoát nghèo nhanh hàng đầu thế giới^[8].

b) Cải thiện mạnh mẽ các chỉ số y tế và chất lượng sống

Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã tăng từ khoảng 70,5 tuổi năm 1990 lên 74,5 tuổi vào năm 2023. Đồng thời, tỷ lệ tử vong trẻ em giảm mạnh từ 32,6‰ năm 1993 xuống còn 12,1‰ vào năm 2023^[9]. Những con số này phản ánh sự tiến bộ đáng kể trong điều kiện chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và hệ thống y tế cộng đồng – những nền tảng cốt lõi của phát triển con người.

c) Tiến bộ vượt bậc về giáo dục và tri thức xã hội

Từ một quốc gia mà khoảng 95% dân số mù chữ vào năm 1945^[10], đến năm học 2024–2025, cả nước có 25.255.251 học sinh, sinh viên, trong đó có 2.068.522 sinh viên đang theo học tại 53.979 cơ sở giáo dục. Tổng số giảng viên, giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và người lao động đạt 1.659.589 người. Đáng chú ý, khoảng 33.500 giảng viên đại học có trình độ tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư, chiếm 35% tổng số – mức cao nhất từ trước đến nay^[11].

d) Chỉ số phát triển con người (HDI) tăng mạnh

HDI của Việt Nam đã tăng từ khoảng 0,499 năm 1990 lên 0,766 vào năm 2023, tức tăng hơn 53%^[12]. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có mức phát triển con người cao, xếp khoảng 93/193 quốc gia và vùng lãnh thổ^[13]. Trong Báo cáo Phát triển Con người năm 2025, Việt Nam tiếp tục ghi nhận chỉ số HDI đạt 0,766, đứng thứ 93/193 quốc gia, tăng 14 bậc so với xếp hạng năm 2024^[14].

e) Phát triển con người gắn với ổn định xã hội và giảm bất bình đẳng

Mặc dù vẫn còn chênh lệch giữa các vùng miền, mức suy giảm HDI do bất bình đẳng của Việt Nam ở khoảng 16,3%, tương đương mức trung bình của khu vực^[15]. Điều này cho thấy mô hình phát triển của Việt Nam không chỉ hướng tới tăng trưởng, mà còn chú trọng đến công bằng xã hội và ổn định, qua đó tạo nền tảng bền vững cho phát triển dài hạn.

3. Vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế

Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 195 quốc gia^[16], thiết lập quan hệ thương mại với hơn 230 thị trường, thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với 15 quốc gia và tổ chức^[17]. Không chỉ dừng lại ở việc tham gia, Việt Nam đã khẳng định vai trò “chủ động, tích cực và có trách nhiệm” thông qua việc 02 lần đảm nhiệm vị trí Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và tham gia trực tiếp vào các hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế từ năm 2014. Những đóng góp thiết thực trong cứu hộ cứu nạn quốc tế, tiêu biểu là hỗ trợ thảm họa tại Thổ Nhĩ Kỳ (2025), đã trở thành câu trả lời thuyết phục nhất cho năng lực định vị và nâng tầm quốc gia trong trật tự quốc tế đương đại.

Như vậy, những “con số biết nói” này không đơn thuần phản ánh sự gia tăng về lượng, mà quan trọng hơn, cho thấy bước chuyển về chất trong phát triển con người và xã hội của Việt Nam. Từ tình trạng thiếu hụt các điều kiện sống cơ bản, Việt Nam đã từng bước bảo đảm và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, mở rộng cơ hội phát triển cho người dân. Điều đó phản ánh rõ nét bản chất nhân văn và định hướng bao trùm của mô hình phát triển mà Việt Nam đã lựa chọn.

Trong giai đoạn tới, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát huy các động lực tăng trưởng mới, đồng thời bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội sẽ là yếu tố then chốt để củng cố hơn nữa tính thuyết phục của mô hình phát triển Việt Nam. Chính thực tiễn phát triển năng động, hiệu quả và bao trùm sẽ tiếp tục là minh chứng sinh động nhất cho giá trị của con đường mà Việt Nam đã kiên định lựa chọn./.

^[1] https://www.nso.gov.vn/wp-content/uploads/2025/05/Bai-viet-1-Chuyen-dich-co-cau-kinh-te-tu-1986-den-nay-30.4-1.pdf?

^[2] https://solieukinhte.com/

^[3] https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/xuat-nhap-khau-2025-ky-luc-kim-ngach-thach-thuc-chat-luong-tang-truong-119251229082019746.htm

^[4] https://tienphong.vn/kinh-te-viet-nam-80-nam-cuoc-dai-phau-1986-va-quyet-dinh-lich-su-doi-moi-lan-hai-post1772640.tpo

^[5] https://solieukinhte.com/

^[6] https://vneconomy.vn/von-fdi-thuc-hien-nam-2025-lap-ky-luc-cao-nhat-trong-vong-5-nam.htm#:~:text=%C4%90%C3%A1ng%20ch%C3%BA%20%C3%BD%2C%20s%E1%BB%91%20v%E1%BB%91n,%C4%91%E1%BA%A1t%2017%2C32%20t%E1%BB%B7%20USD.

^[7] https://www.worldbank.org/en/country/vietnam/overview.print?

^[8] https://mae.gov.vn/Chuyentranggiamngheo/Pages/chi-tiet-tin-tuc.aspx?ItemID=81

^[9] https://www.worldbank.org/en/country/vietnam/overview.print?

^[10] https://giaoduc.net.vn/hanh-trinh-80-nam-giao-duc-phat-trien-dat-nuoc-post254189.gd

^[11] https://vnexpress.net/ty-le-giang-vien-la-giao-su-tien-si-cao-nhat-tu-truoc-toi-nay-4940563.html

^[12] https://www.undp.org/vi/vietnam/press-releases/viet-nam-duy-tri-muc-phat-trien-con-nguoi-cao-bao-cao-cua-undp?

^[13] https://www.undp.org/vi/vietnam/press-releases/viet-nam-duy-tri-muc-phat-trien-con-nguoi-cao-bao-cao-cua-undp?

^[14] https://doanhnghieptiepthi.vn/viet-nam-tang-14-bac-trong-chi-so-phat-trien-con-nguoi-1612507202135091.htm#:~:text=Vi%E1%BB%87t%20Nam%20x%E1%BA%BFp%20th%E1%BB%A9%205%20ASEAN%20v%E1%BB%81,b%E1%BA%ADc%20so%20v%E1%BB%9Bi%20x%E1%BA%BFp%20h%E1%BA%A1ng%20n%C4%83m%20ngo%C3%A1i.

^[15] https://www.undp.org/vi/vietnam/press-releases/viet-nam-duy-tri-muc-phat-trien-con-nguoi-cao-bao-cao-cua-undp?

^[16] https://baochinhphu.vn/viet-nam-va-tuvalu-thiet-lap-quan-he-ngoai-giao-102250925080757632.htm

^[17] https://tuoitre.vn/15-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-voi-viet-nam-tinh-den-thang-1-2026-20260129154726492.htm#:~:text=Th%E1%BA%BF%20gi%E1%BB%9Bi%20*%20Th%E1%BA%BF%20gi%E1%BB%9Bi.%20*%20B%C3%ACnh%20lu%E1%BA%ADn.%20*%20B%E1%BA%A7u%20c%E1%BB%AD%20M%E1%BB%B9%202024