Việt Nam: "Ngoại giao cây tre" trong kỷ nguyên vươn mình

1. Giá trị cốt lõi của “ngoại giao cây tre” Việt Nam

“Ngoại giao cây tre Việt Nam” là cách diễn đạt hình tượng, cô đọng và dễ hiểu về những nội dung cốt lõi, xuyên suốt của đường lối đối ngoại của Đảng và bản sắc của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam. Tại Hội nghị Đối ngoại toàn quốc tháng 12 năm 2021, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khái quát trường phái đối ngoại và ngoại giao Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh mang đậm bản sắc “cây tre Việt Nam: gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển”, thấm đượm tâm hồn, cốt cách và khí phách của dân tộc Việt Nam” [1].

Theo đó, “gốc vững” trước hết là kiên định độc lập, tự chủ, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, lấy thực lực đất nước làm nền tảng, đồng thời kiên trì đường lối đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế; lấy phương pháp luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng soi đường, chỉ lối [2]. “Thân chắc” thể hiện bản lĩnh, sức mạnh nội sinh, tinh thần đại đoàn kết dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, kiên định các nguyên tắc và giữ vững chính nghĩa [3]; còn “cành uyển chuyển” thể hiện nghệ thuật ứng xử linh hoạt, mềm dẻo, khôn khéo, biết vận dụng phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến” để thích ứng với những biến động của tình hình quốc tế, nhưng không xa rời nguyên tắc và lợi ích quốc gia - dân tộc [4].

Điều quan trọng là ba yếu tố “gốc vững - thân chắc - cành uyển chuyển” không tồn tại một cách độc lập với nhau mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất, trong đó kiên định về nguyên tắc và linh hoạt về sách lược là mối quan hệ xuyên suốt. Thực tiễn cho thấy, trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới, càng phải kiên trì về nguyên tắc, đồng thời linh hoạt về sách lược; cái “bất biến” chính là bản sắc đối ngoại, đường lối đối ngoại và lợi ích quốc gia - dân tộc, còn “vạn biến” là những phương thức, cách thức ứng xử phù hợp với từng hoàn cảnh và từng đối tác [5]. Ngoại giao cây tre là sự sự kế thừa, phát triển sáng tạo tư tưởng, phong cách, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh và truyền thống ngoại giao của dân tộc, phù hợp với điều kiện và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Như vậy, xét về bản chất, “ngoại giao cây tre” là sự khái quát giàu tính biểu tượng về bản sắc của nền đối ngoại Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, kết tinh giữa tính kiên định về mục tiêu, nguyên tắc với sự linh hoạt, sáng tạo về phương thức thực hiện.

Chính sự thống nhất giữa “gốc vững”, “thân chắc” và “cành uyển chuyển” tạo nên khả năng thích ứng, xử lý hài hòa các mối quan hệ đối ngoại, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, đồng thời góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam.

Hai là, “ngoại giao cây tre” phục vụ trực tiếp lợi ích quốc gia - dân tộc. Xét về bản chất, “ngoại giao cây tre” không chỉ là một cách diễn đạt về phong cách hay nghệ thuật ứng xử ngoại giao, mà trước hết phải được nhìn nhận như một phương thức thực hiện mục tiêu đối ngoại của Đảng và Nhà nước, trong đó lợi ích quốc gia - dân tộc là mục tiêu cao nhất và xuyên suốt. Đại hội XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đồng thời thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa [6].

Đối ngoại vì thế phải góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; bảo vệ độc lập, chủ quyền; tranh thủ các nguồn lực bên ngoài cho phát triển; nâng cao vị thế, uy tín quốc tế, tạo dựng thế và lực mới cho đất nước. Đây là sự tiếp nối trực tiếp tư duy đối ngoại được Đảng khẳng định từ thời kỳ Đổi mới, trong đó hoạt động đối ngoại phải phục vụ giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, đồng thời nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế.

Trong tình hình mới, yêu cầu đó càng trở nên rõ nét khi Đại hội XIV xác định “phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước” [7], đồng thời đẩy mạnh triển khai đồng bộ các hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả. Như vậy, giá trị của “ngoại giao cây tre” cần được đánh giá không chỉ ở sự khéo léo trong xử lý quan hệ quốc tế mà quan trọng hơn ở hiệu quả thực chất đối với xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Một nền ngoại giao vừa kiên định về nguyên tắc, vừa linh hoạt về sách lược sẽ tạo điều kiện để Việt Nam mở rộng quan hệ đối tác, duy trì môi trường hòa bình, thu hút và phát huy các nguồn lực quốc tế, đồng thời nâng cao vị thế và uy tín đất nước. Đây cũng là cơ sở thực tiễn quan trọng để khẳng định “ngoại giao cây tre” không phải là sự lựa chọn giữa các nước lớn, mà là nghệ thuật chủ động tạo dựng và tận dụng không gian chiến lược nhằm bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, phù hợp với đường lối đối ngoại nhất quán của Đảng trong tình hình mới.

2. Giá trị của “ngoại giao cây tre Việt Nam” trong tình hình mới

Từ sau Đổi mới đến nay, với việc triển khai một chính sách đối ngoại kiên định độc lập, tự chủ, đồng thời đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, Việt Nam đã phá thế, bị bao vây, cô lập và thiết lập được quan hệ ngoại giao với 195 quốc gia và vùng lãnh thổ, có quan hệ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với 38 quốc gia, trong đó có quan hệ đối tác chiến lược, đối tác chiến lược toàn diện với cả 5 nước Uỷ viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, 7 nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) và 17/20 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G20) [8].

Đảng Cộng sản Việt Nam duy trì quan hệ với 253 chính đảng ở 115 quốc gia, bao gồm 92 đảng cộng sản, 63 đảng cầm quyền và 38 đảng tham gia liên minh cầm quyền hoặc tham chính. Quốc hội Việt Nam có quan hệ hợp tác với hơn 140 quốc hội và nghị viện trên thế giới. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng tăng cường hoạt động đối ngoại nhân dân với khoảng 1.200 tổ chức trên thế giới và đối tác nước ngoài [9]. Cùng với đó, công tác đối ngoại đã góp phần giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp trên biển, đồng thời phát huy vai trò của Việt Nam tại nhiều diễn đàn đa phương. Đáng chú ý, hiệu quả của đường lối này không chỉ thể hiện ở “độ rộng” của mạng lưới quan hệ, mà ngày càng thể hiện ở chiều sâu và tính thực chất của hợp tác. Năm 2025, ngoại giao kinh tế đã góp phần thúc đẩy gần 350 thỏa thuận hợp tác, tăng gần 2,5 lần so với năm 2024 [10], trong khi các khuôn khổ hợp tác ngày càng gắn với những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu và lợi thế như thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là biểu hiện sinh động của việc chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, đồng thời tạo thêm dư địa để Việt Nam chủ động ứng phó với những biến động bên ngoài.

Từ những thực tiễn trên có thể khẳng định, việc mở rộng và nâng cấp quan hệ đối ngoại không đồng nghĩa với với thay đổi lập trường chiến lược. Ngược lại, chính nền tảng độc lập, tự chủ và khả năng đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đã tạo điều kiện để Việt Nam có thêm lựa chọn, thêm đối tác và thêm không gian chiến lược trong một môi trường quốc tế nhiều biến động. Vì vậy, những cách diễn giải phiến diện, cảm tính của một số cá nhân hoặc thế lực chống phá trên cho rằng “ngoại giao cây tre” là sự “đu dây”, "ba phải" phụ thuộc các nước lớn là trái với thực tiễn. ngược lại, nghệ thuật giữ vững cái “gốc” độc lập, tự chủ để chủ động mở rộng quan hệ, tranh thủ cơ hội, hóa giải thách thức và gia tăng thế, lực, vị thế của Việt Nam trong tình hình mới.

Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác lớn cũng được coi là một minh chứng thực tiễn quan trọng cho giá trị của bản sắc “ngoại giao cây tre Việt Nam”. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn biến phức tạp, Việt Nam không lựa chọn cách tiếp cận đối đầu hoặc phụ thuộc vào một trung tâm quyền lực, mà chủ động xây dựng, củng cố và làm sâu sắc quan hệ với nhiều đối tác trên cơ sở độc lập, tự chủ, bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng lẫn nhau.

Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ là một minh chứng nổi bật. Tháng 9/2023, hai nước quyết định nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện [11], mở ra không gian hợp tác rộng lớn hơn trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế và ứng phó với các thách thức toàn cầu. Trong khi đó, với Trung Quốc, Việt Nam tiếp tục kiên trì củng cố quan hệ láng giềng hữu nghị, đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, duy trì trao đổi cấp cao và thúc đẩy hợp tác thực chất trên nhiều lĩnh vực; đồng thời nhất quán xử lý những khác biệt, bất đồng trên cơ sở hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế. Đúng như khẳng định của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đặc biệt nhấn mạnh trong chuyến thăm chính thức Trung Quốc (năm 2022) rằng: “Việt Nam luôn coi trọng và dành ưu tiên hàng đầu phát triển quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện với Trung Quốc” [12].

Điều đáng chú ý là sự phát triển quan hệ với Hoa Kỳ và Trung Quốc diễn ra đồng thời với việc Việt Nam không ngừng củng cố quan hệ với các đối tác khác. Quan hệ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ, Liên minh châu Âu và các đối tác quan trọng khác tiếp tục được mở rộng về cả quy mô và chiều sâu; quan hệ với Nga và các đối tác truyền thống cũng được duy trì trên cơ sở những lợi ích và khuôn khổ hợp tác đã được xác lập. Tính đến năm 2025 Việt Nam đã có 42 đối tác có khuôn khổ quan hệ từ Đối tác toàn diện trở lên [13], cho thấy mạng lưới quan hệ đối ngoại ngày càng rộng mở và đa tầng nấc.

Từ thực tiễn đó có thể khẳng định, Việt Nam không “chọn bên” giữa các nước lớn, mà lựa chọn lợi ích quốc gia - dân tộc, hòa bình, hợp tác và phát triển làm cơ sở định hướng cho quan hệ đối ngoại. Việc đồng thời phát triển quan hệ với các trung tâm quyền lực và các đối tác khác nhau không phải là biểu hiện của sự thiếu nhất quán, mà trái lại, đòi hỏi bản lĩnh, sự tỉnh táo và nghệ thuật cân bằng lợi ích rất cao. Đây chính là biểu hiện sinh động của “cành uyển chuyển” trên nền tảng “gốc vững, thân chắc”: linh hoạt trong phương thức và sách lược nhưng kiên định về nguyên tắc, độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia - dân tộc. Vì vậy, mở rộng hoặc nâng cấp quan hệ với một đối tác không đồng nghĩa với thay đổi lập trường chiến lược của Việt Nam. Ngược lại, chính việc duy trì quan hệ cân bằng, ổn định và thực chất với nhiều đối tác đã góp phần củng cố tính tự chủ chiến lược, mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế quốc tế của đất nước. Đây là một trong những bằng chứng thực tiễn quan trọng khẳng định giá trị của “ngoại giao cây tre Việt Nam” trong tình hình mới.

Ngoài các minh chứng nêu trên, sự gắn kết chặt chẽ giữ đối ngoại với nhiệm vụ phát triển đất nước và nâng cao vị thế, uy tín quốc gia cũng là một trong những biểu hiện sinh động cho “ngoại giao cây tre Việt Nam” Trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, bên cạnh nhiệm vụ tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đối ngoại còn trở thành một nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển nhanh và bền vững. Tư duy đối ngoại vì thế không chỉ dừng ở việc xử lý các vấn đề chính trị, an ninh mà ngày càng hướng mạnh vào khai thác các cơ hội từ hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn lực bên ngoài, mở rộng không gian phát triển và nâng cao sức mạnh tổng hợp của đất nước. Đây chính là sự vận dụng linh hoạt phương châm “gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển” vào yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Trên phương diện kinh tế, ngoại giao kinh tế ngày càng giữ vị trí quan trọng trong tổng thể hoạt động đối ngoại của Việt Nam. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài không chỉ thực hiện chức năng chính trị, lãnh sự mà còn tích cực kết nối doanh nghiệp, xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư, tìm kiếm thị trường và hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu. Việc mở rộng và đa dạng hóa quan hệ kinh tế đối ngoại góp phần giảm thiểu sự phụ thuộc quá mức vào một số thị trường, đối tác, đồng thời tạo thêm dư địa để Việt Nam phát triển. Thực tế, các chuyến thăm cấp cao tạo khuôn khổ chính trị, thúc đẩy đàm phán và chứng kiến các cam kết kinh tế, từ đó mở rộng dư địa phát triển và tạo điều kiện để các kết quả kinh tế được hiện thực hóa. Sau chuyến thăm chính thức Australia của Thủ tướng Phạm Minh Chính tháng 3/2024, quan hệ Việt Nam - Australia được nâng lên là Đối tác Chiến lược Toàn diện [15].

Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ xác định hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ, giáo dục, đổi mới sáng tạo... là những nội dung quan trọng của khuôn khổ mới. Theo đó, các lĩnh vực được ưu tiên không chỉ là thương mại hàng hóa truyền thống mà còn bao gồm công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, khai khoáng, hạ tầng, viễn thông, dịch vụ, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao. Hai bên xác định mục tiêu đưa thương mại hai chiều lên 20 tỷ USD [16] (tăng lên đáng kể so với mức 14 tỷ USD vào năm 2023). Rõ ràng, Như vậy, nâng cấp quan hệ chính trị đã được chuyển hóa thành mục tiêu kinh tế định lượng và danh mục các ngành hợp tác mới. Tương tự, trong chuyến thăm chính thức UAE của Thủ tướng Phạm Minh Chính tháng 10/2024, hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện [17] và đặc biệt là chứng kiến việc ký Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) [18].

Cổng thông tin Bộ Công thương xác định đây là FTA đầu tiên Việt Nam ký với một quốc gia Arab. Điều đáng nói là giá trị của chuyến thăm không chỉ nằm ở thị trường UAE khoảng 5 tỷ USD, mà còn ở vai trò “cửa ngõ”. UAE là cửa ngõ quan trọng để Việt Nam tiếp cận Trung Đông, Tây Á và châu Phi [19]; CEPA tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận công nghệ, vốn và dịch vụ của UAE, đồng thời mở rộng xuất khẩu sang các thị trường khu vực. Đây chính là ví dụ điển hình cho khái niệm “mở ra dư địa phát triển”: một chuyến thăm cấp cao tạo ra không chỉ một hợp đồng, mà là một khuôn khổ thể chế mới để doanh nghiệp khai thác thị trường trong nhiều năm. Gần đây, qua chuyến công tác tại Hoa Kỳ tháng 2/2026 của Tổng Bí thư Tô Lâm, các hợp đồng, thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, hàng không và y tế được ký kết. Tổng giá trị các văn kiện được trao lên tới 37,2 tỷ USD [20]. Điều đặc biệt đáng chú ý là cơ cấu hợp tác không chỉ tập trung vào thương mại truyền thống mà hướng vào những lĩnh vực có ý nghĩa đối với mô hình tăng trưởng tương lai: khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, hàng không và y tế…

Ngoại giao phục vụ phát triển cũng được thể hiện thông qua ngoại giao văn hóa, giáo dục và đào tạo, góp phần gia tăng sức mạnh mềm và hình ảnh quốc gia. Việc quảng bá lịch sử, văn hóa, đất nước và con người Việt Nam ra thế giới không chỉ góp phần nâng cao sự hiểu biết và thiện cảm của cộng đồng quốc tế mà còn tạo nền tảng xã hội thuận lợi cho quan hệ hợp tác lâu dài. Hợp tác giáo dục, đào tạo, trao đổi học thuật, giao lưu nhân dân và kết nối các cơ sở nghiên cứu, đại học giúp mở rộng mạng lưới tri thức, đào tạo nguồn nhân lực và tạo dựng những cầu nối bền vững giữa Việt Nam với các quốc gia, khu vực. Qua đó, sức mạnh mềm được chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển, đồng thời củng cố nền tảng xã hội của quan hệ đối ngoại.

Một phương diện quan trọng khác là Việt Nam tham gia chủ động, tích cực và có trách nhiệm tại các cơ chế đa phương. Từ ASEAN, Liên hợp quốc đến các diễn đàn và cơ chế hợp tác khu vực, liên khu vực và toàn cầu, Việt Nam ngày càng thể hiện vai trò chủ động trong đề xuất sáng kiến, tham gia định hình chương trình nghị sự và đóng góp vào việc xử lý các vấn đề chung. Việc đảm nhiệm thành công nhiều trọng trách quốc tế, tham gia các cơ chế đa phương và đóng góp vào các vấn đề toàn cầu không chỉ phục vụ trực tiếp lợi ích quốc gia mà còn nâng cao vị thế, uy tín và năng lực tập hợp quốc tế của Việt Nam. Đại hội XIV tiếp tục đặt ra yêu cầu “đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả” [21], cho thấy đối ngoại ngày càng được xác định là một bộ phận quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia.

Như vậy, “ngoại giao cây tre” trong lĩnh vực phát triển không phải là sự vận dụng đơn thuần của một phương châm ngoại giao, mà phản ánh một tư duy chiến lược về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Kiên định độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia - dân tộc là “gốc”; chủ động hội nhập, đa dạng hóa và đa phương hóa quan hệ là “thân”; còn sự linh hoạt, sáng tạo trong lựa chọn đối tác, lĩnh vực và phương thức hợp tác chính là “cành” và “nhánh”. Sự kết hợp đó giúp Việt Nam vừa tranh thủ tối đa các nguồn lực quốc tế, vừa củng cố nội lực, qua đó tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển nhanh, bền vững và từng bước nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Đặc biệt, “ngoại giao cây tre Việt Nam” còn là phương thức quan trọng, đóng góp vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy. Đây là sự kết hợp giữa tư duy chủ động phòng ngừa với nghệ thuật xử lý linh hoạt các quan hệ quốc tế, nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh xung đột, tranh thủ thời cơ hợp tác và tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước. Trong điều kiện tình hình thế giới, khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng và các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống đan xen, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc không thể chỉ được tiến hành khi nguy cơ đã trở nên hiện hữu, mà phải được triển khai từ sớm bằng các biện pháp tổng hợp, trong đó đối ngoại giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thời gian qua, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, đã thiết lập quan hệ quốc phòng với tất cả đối tác chủ chốt của mình, đã có 31 nước đặt Phòng Tùy viên quốc phòng thường trú tại Việt Nam và 20 nước kiêm nhiệm. Ngược lại, Việt Nam đặt Phòng Tùy viên quốc phòng tại 32 nước, Liên hợp quốc và Liên minh châu Âu (EU) [22].

Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa còn được thể hiện ở sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh. Đối ngoại quốc phòng, đối ngoại an ninh và ngoại giao nhà nước cùng hướng tới mục tiêu củng cố thế và lực của đất nước, xây dựng lòng tin, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ xung đột. Quân đội ta “thiết lập quan hệ quốc phòng với quân đội hơn 100 nước, trong đó có 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc”, 3 tổ chức vũ trang quốc tế của EU [23].

Bộ Quốc phòng đã chủ động tham gia tích cực hầu hết cơ chế, diễn đàn quốc tế, khu vực, như cơ chế hợp tác quốc phòng quân sự khuôn khổ ASEAN, ASEAN và các đối tác, nổi lên là Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN (ADMM), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+) [24]. Thông qua các hoạt động đối thoại, hợp tác quốc phòng - an ninh, trao đổi đoàn, diễn tập, đào tạo, gìn giữ hòa bình và hợp tác xử lý các thách thức an ninh phi truyền thống, Việt Nam vừa tăng cường năng lực bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa góp phần xây dựng môi trường khu vực ổn định. Cách tiếp cận này phù hợp với tư duy bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới: chủ động nhận diện nguy cơ, xử lý nguy cơ ngay từ khi còn ở dạng tiềm ẩn, không để những bất đồng có điều kiện phát triển thành xung đột.

Có thể khẳng định, “giữ nước từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy” là sự tiếp nối tư tưởng dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc, đồng thời phản ánh sự phát triển của tư duy bảo vệ Tổ quốc trong thời đại hội nhập quốc tế. “Ngoại giao cây tre” không lựa chọn sự đối đầu hay nhân nhượng cực đoan, mà hướng tới xây dựng thế cân bằng, tranh thủ hợp tác, giảm thiểu đối đầu, mở rộng bạn bè và đối tác, đồng thời kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Chính sự kết hợp giữa mềm dẻo và kiên định, linh hoạt và nguyên tắc, hợp tác và đấu tranh đã tạo nên một phương thức đối ngoại phù hợp với đặc điểm của Việt Nam và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

3. Kết luận

Như vậy, “ngoại giao cây tre” Việt Nam là sự kết tinh, kế thừa và phát triển của truyền thống ngoại giao dân tộc, tư tưởng, phong cách và nghệ thuật đối ngoại Hồ Chí Minh, được vận dụng và cụ thể hóa trong đường lối đối ngoại của Đảng phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Thực tiễn đối ngoại những năm qua, với những bước phát triển quan trọng trong quan hệ với các nước láng giềng, các đối tác lớn và các tổ chức quốc tế, đã góp phần khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả của đường lối độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, qua đó nâng cao vị thế, uy tín và vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế. Những kết quả đó đồng thời là cơ sở thực tiễn quan trọng để bác bỏ các luận điệu xuyên tạc, quy chụp “ngoại giao cây tre” là biểu hiện của sự “đu dây”, thiếu nhất quán hay lệ thuộc vào nước lớn.

Sự thống nhất biện chứng giữa kiên định và linh hoạt, giữa bản lĩnh và uyển chuyển, giữa độc lập, tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế đã tạo nên sức sống của “ngoại giao cây tre Việt Nam”, đồng thời tiếp tục là một giá trị quan trọng định hướng hoạt động đối ngoại của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chú thích:

[1] Nguyễn Phú Trọng: “Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam hiện đại và mang đậm bản sắc dân tộc”, Tạp chí Cộng sản, số 980, tháng 12-2021, tr. 18

[2] [3] [4] [5] Nguyễn Phú Trọng, Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc “cây tre Việt Nam”, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2024, tr.53, 53-54, 54, 44.

[6] [7] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (tập 1), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.117, tr.117

[8] [9] [21] [26] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (tập 2), Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.143-144, 144, 381, 382.

[10] Báo Nhân dân, Dấu ấn đối ngoại Việt Nam và sứ mệnh ngoại giao trong kỷ nguyên mới, 29/01/2026, Truy cập tại: https://nhandan.vn/dau-an-doi-ngoai-viet-nam-va-su-menh-ngoai-giao-trong-ky-nguyen-moi-post939675.html

[11] Toàn văn Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, Báo Điện tử Chính phủ, 11/09/2023, Truy cập tại: https://baochinhphu.vn/toan-van-tuyen-bo-chung-ve-nang-cap-quan-he-viet-nam-hoa-ky-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-102230911170243626.htm

[12] “Việt Nam - Trung Quốc tăng cường tin cậy, nâng tầm hợp tác”, Báo Nhân dân điện tử, ngày 1-11-2022, https://special.nhandan.vn/VietNam-TrungQuoc-tang-cuong-tin-cay/index.html

[13] Báo Quân đội Nhân dân, Đối ngoại Việt Nam trải qua một năm sôi động và thành công, 28/01/2026, Truy cập tại: https://www.qdnd.vn/chinh-tri/cac-van-de/doi-ngoai-viet-nam-trai-qua-mot-nam-soi-dong-va-thanh-cong-1023615

[14] Báo Nhân dân, Công tác ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, 27/08/2025, Truy cập tại: https://nhandan.vn/cong-tac-ngoai-giao-kinh-te-phuc-vu-phat-trien-dat-nuoc-trong-ky-nguyen-moi-post903982.html

[15] Hà Văn, Việt Nam-Australia nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện, Báo Điện tử Chính phủ, Truy cập tại: https://baochinhphu.vn/viet-nam-australia-nang-quan-he-len-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-102240307103849919.htm

[16] Báo Điện tử Chính phủ, Việt Nam-Australia: Phấn đấu đưa kim ngạch thương mại đạt 20 tỷ USD; tăng gấp đôi đầu tư hai chiều, 25/08/2024, Truy cập tại: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/viet-nam-australia-phan-dau-dua-kim-ngach-thuong-mai-dat-20-ty-usd-tang-gap-doi-dau-tu-hai-chieu-119240825211245078.htm

[17] Báo Điện tử Chính phủ, Tuyên bố chung giữa Việt Nam và UAE về nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện, 29/10/2024, Truy cập tại: https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-giua-viet-nam-va-uae-ve-nang-cap-quan-he-len-doi-tac-toan-dien-102241029010126535.htm

[18] Phạm Thái Ngọc, “Đánh giá thương mại song phương Việt Nam - UAE: Tiếp cận từ các chỉ số thương mại”, Tạp chí Khoa học Kinh tế, số 13 (04), 2026, tr.20.

[19] Khánh An, Cầu nối cho hàng Việt đến Trung Đông và châu Phi, Báo Quân đội Nhân dân, 04/01/2025, Truy cập tại: https://www.qdnd.vn/kinh-te/cac-van-de/cau-noi-cho-hang-viet-den-trung-dong-va-chau-phi-809953

[20] Báo Điện tử Chính phủ, Tổng Bí thư Tô Lâm gặp Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, 21/02/2026, truy cập tại: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/tong-bi-thu-to-lam-gap-tong-thong-hoa-ky-donald-trump-119260221050438493.htm

[22] [23] [24] Bộ Ngoại giao Việt Nam, Vận dụng “ngoại giao cây tre Việt Nam” trong đối ngoại quốc phòng, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, 27/08/2015, https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/van-dung-ngoai-giao-cay-tre-viet-nam-trong-doi-ngoai-quoc-phong-gop-phan-bao-ve-to-quoc-tu-som-tu-xa-22891-251.html

[25] Báo Công an Nhân dân, Luận điệu suy diễn, xuyên tạc quan điểm của Việt Nam về xung đột Nga - Ukraine, 07/03/2022 Truy cập tại: https://cand.vn/luan-dieu-suy-dien-xuyen-tac-quan-diem-cua-viet-nam-ve-xung-dot-nga-ukraine-post646134.html

[27] Báo Quân đội Nhân dân, Đối ngoại Việt Nam trải qua một năm sôi động và thành công, 28/01/2026, Truy cập tại: https://www.qdnd.vn/chinh-tri/cac-van-de/doi-ngoai-viet-nam-trai-qua-mot-nam-soi-dong-va-thanh-cong-1023615

[28] Reuters, Vietnam's 'bamboo diplomacy' shifts into higher gear, March 7, 2024, Available at: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/vietnams-bamboo-diplomacy-shifts-into-higher-gear-2023-12-28/

[29] Báo Nhân dân, Bản sắc ngoại giao “cây tre Việt Nam”, 14/08/2024, Truy cập tại: https://nguyenphutrong.nhandan.vn/ban-sac-ngoai-giao-cay-tre-viet-nam-post827943.html

[30] Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, Hà Nội, ngày 15/5/2026.