"THẮP LỬA" ĐẠI ĐOÀN KẾT: SỨ MỆNH CỦA VĂN NGHỆ SĨ THỦ ĐÔ

Việt Nam sở hữu vị thế địa chính trị, văn hóa, kinh tế và quân sự đặc biệt quan trọng trên bản đồ quốc tế. Chính vì thế, suốt chiều dài hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta luôn phải đối mặt với những mối đe dọa xâm lăng từ bên ngoài. Thế nhưng, bằng tinh thần yêu nước nồng nàn, sự cố kết cộng đồng sâu sắc nhân dân Việt Nam đã kết thành một khối vững chắc, đánh bại mọi kẻ thù, giữ vững bờ cõi và đạt được những thành tựu to lớn.

Trong tiến trình lịch sử đó, Thăng Long - Hà Nội - trái tim của cả nước, luôn đi đầu trong đoàn kết đấu tranh, phát huy sức mạnh nội sinh cùng với cả nước làm nên những thắng lợi vẻ vang, xứng tầm với vị thế và tầm vóc của mình.

1. Những chiến sĩ trên mặt trận văn hóa

Lòng yêu nước, tinh thần cộng đồng, cộng cảm, cộng mệnh, chung sức chung lòng, đoàn kết dân tộc để tạo nên sức mạnh nội sinh chiến thắng kẻ thù xâm lược là một truyền thống quý báu đã được cha ông ta đúc kết, kể lại qua những câu chuyện cổ tích như Sơn Tinh – Thủy Tinh, Thánh Gióng,…

Việc dân tộc ta chiến thắng kẻ thù và giành lại độc lập dân tộc sau hơn 1.000 năm Bắc thuộc là minh chứng đanh thép nhất cho sức mạnh của sự cố kết cộng đồng và ý chí tự lực, tự cường đã có tự bao đời. Lịch sử đã cho thấy, luôn duy trì, giữ gìn, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo dựng sức mạnh nội sinh của quốc gia dân tộc thì mới có thể làm cho đất nước hưng thịnh, bờ cõi được an yên.

Bước sang thời đại Hồ Chí Minh, bằng nhãn quan chiến lược sắc bén, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Đảng Cộng sản Việt Nam đã khơi dậy, phát huy cao độ nguồn sức mạnh nội sinh ấy, đưa đến thắng lợi vĩ đại, đem lại độc lập tự do cho toàn thể dân tộc Việt Nam bằng thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và tiếp đó là những thắng lợi “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” trong 2 cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp, chống Mỹ với đỉnh cao là Đại thắng mùa Xuân 1975, thu non sông về một mối.

Trong các cuộc đấu tranh đó, dưới sự dẫn dắt của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh và Bác Hồ kính yêu, đội ngũ văn nghệ sĩ cũng có những đóng góp to lớn vào việc tập hợp, cổ vũ quần chúng đấu tranh vì mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Bởi lẽ: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”¹. Những người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa đã đem hết tâm huyết, tài năng để sáng tạo nên các tác phẩm nghệ thuật xuất sắc, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng và công cuộc đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đóng góp vào dòng chảy ấy có không ít văn nghệ sĩ của Thủ đô Hà Nội. Họ đã tập trung sáng tác và sáng tạo ra nhiều tác phẩm góp phần khơi dậy ý chí đấu tranh anh dũng, khơi thêm mạch nguồn sức mạnh nội sinh, làm nên những chiến thắng vẻ vang.

Văn nghệ sĩ Hà Nội trên mặt trận văn hóa ở thời kì đấu tranh cách mạng đã ghi dấu ấn với cả một kho tàng tác phẩm viết về Thăng Long – Hà Nội. Trong tác phẩm của mình các tác giả đều gửi gắm vào đó dấu ấn đặc sắc của một vùng đất ngàn năm văn hiến, tôn vinh vóc dáng, tâm hồn và vẻ đẹp của con người Hà Nội trong lửa đạn chiến tranh ác liệt.

Nhiều tác giả đã trở thành những tượng đài thơ văn cách mạng Việt Nam với những tác phẩm viết về Hà Nội được xuất bản rộng rãi, đưa vào trong sách giáo khoa và được trao tặng các giải thưởng cao quý của Nhà nước. Tên tuổi của họ đã được trân trọng đặt cho các tuyến phố của Thủ đô, như: Nguyễn Đình Thi, Tố Hữu, Thạch Lam, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Tuân…

Trên hành trình đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, phát triển đất nước và xây dựng khối đại đoàn kết, văn nghệ sĩ Hà Nội thực sự là những chiến sĩ xung kích trên mặt trận tư tưởng. Khi hòa bình lập lại, họ tiếp tục bám sát thực tiễn xã hội, sáng tạo nên nhiều tác phẩm giá trị để thắp lên ngọn lửa đồng lòng, chung tay xây dựng chủ nghĩa xã hội, thúc đẩy Hà Nội phát triển mạnh mẽ, xứng đáng là trái tim, là đầu tàu của cả nước.

2. Văn nghệ sĩ Thủ đô “thắp lửa” đại đoàn kết trong kỷ nguyên mới

Từ những năm đầu thế kỷ XXI, tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng đã mang đến cho nền nghệ thuật Việt Nam nhiều cơ hội giao thoa nhưng cũng tạo ra không ít áp lực trước sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai.

Với vị thế là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, Hà Nội phải đối mặt với những thách thức không hề nhỏ từ các luồng văn hóa mới. Sự chuyển dịch này làm phong phú thêm bức tranh nghệ thuật của Thủ đô nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc bảo tồn bản sắc văn hóa và giữ gìn sự đoàn kết của dân tộc.

Tại hội nghị gặp mặt văn nghệ sĩ toàn quốc vào tháng 12/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Đất nước ta đang đứng trước cánh cửa lịch sử để bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh, vươn mình. Để đạt được mục tiêu lớn lao này, đòi hỏi sự nỗ lực bứt phá của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong đó đóng góp của nền văn học nghệ thuật, đội ngũ văn nghệ sĩ có vai trò đặc biệt quan trọng và đang đặt ra cấp bách”².

Trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ nói chung, văn nghệ sĩ Thủ đô Hà Nội nói riêng trong việc khơi dậy khát vọng phát triển, bảo vệ các giá trị văn hóa cốt lõi cũng vì thế đang đứng trước những đòi hỏi mới, nặng nề hơn.

Nhìn lại thực tiễn những năm qua, bằng các tác phẩm thấm đẫm hơi thở cuộc sống, văn nghệ sĩ Hà Nội đã tích cực phát hiện, cổ vũ các nhân tố mới; đồng thời chủ động tham gia vào công cuộc bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Nhiều tác phẩm đã trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, thẳng thắn lên án cái xấu, cái ác, sự biến chất, thoái hóa về nhân cách, lối sống và đạo đức của một bộ phận xã hội. Chẳng hạn như vở kịch “Những gương mặt thấp thoáng” hay vở kịch “Làng song sinh”,...

Các thể loại ký văn học, báo chí, tranh biếm họa, phóng sự truyền hình, phim điện ảnh, kịch bản sân khấu đã dũng cảm vạch trần các biểu hiện suy thoái đạo đức, đồng thời biểu dương những tấm gương người tốt việc tốt, củng cố niềm tin và sức mạnh đoàn kết toàn dân. Các tác phẩm nhiếp ảnh thể hiện vẻ đẹp của Thủ đô trong nhịp sống hiện đại đã đạt được nhiều giải thưởng văn học nghệ thuật tiêu biểu như “Qua miền di sản” của Phan Huy Thiệp, “Hồ Hoàn Kiếm mùa hoa phượng vĩ” của Lê Việt Khanh, “Mua hoa trên phố cổ” của Vũ Quang Ngọc, “Tour trải nghiệm Ngọc Sơn – Đêm huyền bí” của Trần Thu Hà…

Nhiều vở diễn dựa trên nền nghệ thuật truyền thống đã khơi dậy tinh thần đoàn kết dân tộc và gây được tiếng vang lớn như “Linh thiêng hai tiếng đồng bào” của Nhà hát Múa rối Thăng Long; vở cải lương “Mong manh vùng sáng tối” của Nhà hát Cải lương Hà Nội phản ánh lối sống, đạo đức của con người trong xã hội hiện đại và khắc họa cuộc đấu tranh tâm lý của con người trước những cám dỗ đời thường.

Đặc biệt, các hoạt động kỷ niệm 80 năm thành lập nước diễn ra trên địa bàn Thủ đô vào năm 2025 đã đánh dấu sự thăng hoa vượt trội của nhiều sản phẩm văn hóa nghệ thuật mang đậm tinh thần đoàn kết dân tộc. Hàng loạt chương trình nghệ thuật, buổi hòa nhạc tầm cỡ quốc gia như “Tổ quốc trong tim”, “Tự hào Việt Nam”, “Rạng rỡ Hà Nội”, “Vinh quang Công an Nhân dân Việt Nam”... đã thu hút số lượng khán giả kỷ lục.

Thực tế này cho thấy, chưa bao giờ các tác phẩm nghệ thuật mang tinh thần dân tộc lại được công chúng đón nhận nồng nhiệt đến thế. Các tác phẩm mang âm hưởng dân tộc trong Đại lễ kỉ niệm thành lập nước đã thực sự khơi dậy niềm tự hào, tinh thần đoàn kết dân tộc, sức mạnh nội sinh to lớn trong nhân dân.

Ngày 17/3/2026, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết khẳng định rõ tầm vóc chiến lược: “Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và khẳng định vị thế trên trường quốc tế, việc xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tầm chiến lược lâu dài”³.

Nghị quyết 02 nhấn mạnh đến việc chuyển đổi tư duy về vị trí vai trò của Thủ đô từ “trung tâm đầu não” sang “trung tâm kiến tạo” để có thể dẫn dắt toàn vùng và cả nước; khẳng định phát triển Thủ đô là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân để thực hiện mục tiêu phát triển Hà Nội trở thành “Thành phố kết nối toàn cầu”, vươn tầm cạnh tranh quốc tế.

Nghị quyết có những nội dung mang tính đột phá, tạo mọi cơ chế thuận lợi để Hà Nội phát triển nhanh mạnh, không chỉ tiếp tục là đầu tầu kinh tế, trung tâm nguồn lực của cả nước mà còn giữ gìn vẹn nguyên bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.

Những quyết sách mang tính “đại phẫu” về cơ chế, chính sách đang được thực thi quyết liệt đã tạo ra một môi trường cởi mở, không gian tinh thần phóng khoáng, mở ra cơ hội lớn cho đội ngũ văn nghệ sĩ Thủ đô phát huy tối đa chất xám và năng lực sáng tạo. Đồng thời, bối cảnh đó cũng đặt lên vai văn nghệ sĩ trách nhiệm chính trị to lớn: Phải tiếp tục khơi dậy tinh thần đoàn kết, đồng lòng của nhân dân Hà Nội nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử mới.

Hơn bao giờ hết, văn nghệ sĩ Hà Nội cần phải trở thành lực lượng nòng cốt, đi đầu trong việc khơi dậy tinh thần đại đoàn kết, sức mạnh nội sinh để Hà Nội có thể nhanh chóng hoàn thành các mục tiêu thiên niên kỷ.

Bằng bút lực sắc bén và tư duy sáng tạo, văn nghệ sĩ vừa phải phản ánh sinh động hiện thực khách quan, vừa tôn vinh, nhân rộng những tấm gương truyền cảm hứng, ca ngợi thành tựu vĩ đại của công cuộc xây dựng Thủ đô và Tổ quốc. Trên cơ sở đó, động viên toàn dân phát huy tinh thần đoàn kết, đưa Hà Nội thực sự trở thành trung tâm kiến tạo dẫn dắt vùng và cả nước vươn tầm trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội.

3. Kết luận

Sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu tất yếu: Khối đại đoàn kết toàn dân tộc và sức mạnh nội sinh phải không ngừng được chăm lo, vun bồi và phát huy một cách thực chất, hiệu quả. Văn nghệ sĩ nói chung và văn nghệ sĩ Hà Nội nói riêng chính là những người nắm giữ sứ mệnh góp phần thắp lên và nuôi dưỡng ngọn lửa tinh thần vô giá đó.

Thực tiễn đổi mới sinh động, hào hùng của Hà Nội và đất nước trong quá trình vượt qua rào cản để bứt phá vươn mình chính là nguồn chất liệu vô tận, là mảnh đất màu mỡ để văn nghệ sĩ Thủ đô gieo hạt, gặt hái những tác phẩm, sản phẩm nghệ thuật đỉnh cao, xứng tầm thời đại. Những thành tựu ấy sẽ góp phần bảo đảm cho Hà Nội mãi mãi vững vàng với vị thế Thủ đô nghìn năm văn hiến, Thành phố vì Hòa bình, trung tâm kiến tạo và đầu tàu dẫn dắt cả nước tiến bước phồn vinh, hạnh phúc và hùng cường./.

Chú thích:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, xuất bản lần thứ 3, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, tập 7, tr.246.

(2) Trích phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi Gặp mặt với đội ngũ văn nghệ sĩ chiều ngày 30/12/2024 (Nguồn: Báo Chinhphu.vn).

(3) Trích nội dung Nghị quyết số 02 – NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong ký nguyên mới, ban hành ngày 17/03/2026.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Nghị quyết số 02 – NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong ký nguyên mới, ban hành ngày 17/03/2026.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, trọn bộ 2 tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, trọn bộ 2 tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

6. Hồ Chí Minh, Về công tác văn hoá, văn nghệ, Nxb. Sự thật, Hà Nội.

7. Hồ Chí Minh, Toàn tập, xuất bản lần thứ 3, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

8. Luật Thủ đô, đăng trên Công báo Số 983 + 984/Ngày 25-8-2024.

9. Thành ủy Hà Nội, Nghị quyết số 06-CTr/TU ngày 17/3/2021 của Thành ủy Hà Nội thực hiện “Chương trình phát triển văn hoá; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021 - 2025”.