Sứ mệnh của người trẻ: Viết tiếp chương mới cho văn hóa đọc Việt Nam.
Sự chuyển mình của hệ thống thư viện thông minh những năm qua là tín hiệu vui cho thấy sự "thức tỉnh" của văn hóa đọc. Thế nhưng, để thói quen đọc sách thực sự trở thành một "hệ giá trị" bền vững trong giới trẻ, cần nhiều hơn những hành động quyết liệt và sự đồng hành của các định chế học thuật đầu ngành.
Từ những con số "biết nói"...
Cách đây vài năm, tại một buổi tọa đàm về văn hóa đọc, một thực trạng khá "giật mình" đã được chỉ ra: Trong một hội trường đầy ắp sinh viên, số người duy trì thói quen đọc sách hàng ngày chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhà nghiên cứu Nguyễn Quốc Vương từng nhận định, dù các cuộc thi như "Đại sứ Văn hóa đọc" đã thu hút hàng triệu bài dự thi, nhưng so với quy mô hơn 20 triệu học sinh, sinh viên cả nước, con số đó vẫn còn khá khiêm tốn.
Trong kỷ nguyên "bội thực" thông tin và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) năm 2026, giới trẻ đang đứng trước thử thách lớn: Xu hướng tiêu thụ nội dung ngắn, nhanh (short-form) đang dần lấn át tư duy sâu. Nhà thơ Hữu Việt khẳng định, đọc sách phải là một thói quen được bồi đắp từ gốc. Khi việc đọc không còn là ép buộc mà trở thành nhu cầu tự thân, đó mới là lúc văn hóa đọc thực sự bám rễ.
... Đến tư duy "đọc" hiện đại của thế hệ số
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần một cái nhìn công bằng hơn cho người trẻ. Giới trẻ năm 2026 không quay lưng với tri thức, họ chỉ đang thay đổi phương thức tiếp cận. Sách nói (audiobook), sách điện tử (ebook) hay các nền tảng tóm tắt sách bằng AI đã trở thành một phần tất yếu.
Bà Khúc Thị Hoa Phượng (NXB Phụ nữ) từng chia sẻ, nếu thế hệ trước say mê văn học kinh điển, thì người trẻ hôm nay lại tìm kiếm sự đồng điệu trong các tản văn, sách kỹ năng và những trang viết mang tính trải nghiệm thực tế. Việc đa dạng hóa thể loại đọc — từ kinh tế, khởi nghiệp đến tâm lý học — cho thấy giới trẻ đang đọc một cách có mục đích và thực dụng hơn (theo nghĩa tích cực).
Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026, các đơn vị nghiên cứu trọng điểm, các cơ quan đoàn thể, đã tích cực phát động và khai mạc ngày Hội sách và văn hóa đọc. Điển hình là chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và chủ động nhập cuộc bằng những hành động thiết thực của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam,
Không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ những pho thư tịch cổ hay các công trình nghiên cứu đồ sộ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã chủ động mở cửa không gian tri thức, trở thành cầu nối sống động giữa các chuyên gia đầu ngành và thế hệ trẻ.
Điểm nhấn tiêu biểu trong nỗ lực này chính là lễ ra mắt ấn phẩm “Thông tin khoa học đặc biệt phục vụ lãnh đạo”. Đây không chỉ là một công trình biên soạn công phu với những luận cứ khoa học sắc bén và nguồn dữ liệu quốc tế chính thống, mà còn là minh chứng cho tinh thần đọc và nghiên cứu khắt khe, chọn lọc — một hình mẫu về tư duy khai phóng cho giới trẻ học tập. Việc tiếp cận những nguồn tri thức tinh hoa này sẽ giúp thanh niên định hình tầm nhìn chiến lược và trách nhiệm của mình trước những vấn đề lớn của đất nước.
Xây dựng văn hóa đọc vốn không phải câu chuyện ngày một ngày hai. Từ sự chỉ đạo sát sao của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đến những hành động thúc đẩy cụ thể tại Viện Hàn lâm, mỗi sự kiện tọa đàm hay mỗi cuốn sách được lật mở đều là một viên gạch góp phần xây dựng tầm vóc trí tuệ quốc gia. Trong hành trình đó, thanh niên không chỉ đọc để tiếp nhận tri thức, mà còn mang trên vai sứ mệnh: Viết tiếp những chương mới hiện đại, rạng rỡ và bản lĩnh hơn cho văn hóa đọc Việt Nam
