Quảng Ninh: Phát triển du lịch bền vững từ khai thác giá trị di sản

1. Hệ thống di sản phong phú - tài nguyên du lịch đặc sắc ở Quảng Ninh

Từ thế kỷ XV, trong tác phẩm Dư địa chí, Nguyễn Trãi từng coi vùng An Bang, Hải Đông là trọng trấn, là phên dậu che chở, bảo vệ vững chắc cho Kinh đô Thăng Long và đất nước. Cùng với đó, ngày nay nơi đây còn được biết đến bởi đặc tính tự nhiên đặc sắc như Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới và hàng trăm di sản lịch sử - văn hóa độc đáo, nổi bật.

i) Di sản thiên nhiên

Tỉnh Quảng Ninh có cảnh quan và hệ sinh thái phong phú, độc đáo được tạo nên bởi những vận động kiến tạo và các nhân tố, điều kiện tự nhiên. Từ nhiều thế kỷ, thậm chí từ nhiều nghìn năm trước đây, các đặc tính tự nhiên đó đã tác động đến cuộc sống của con người, sự hình thành các di sản, làm nên giá trị, đặc trưng tiêu biểu.

Vịnh Hạ Long là minh chứng điển hình của Di sản thiên nhiên thế giới, được công nhận với các giá trị nổi bật toàn cầu với tiêu chí: Cảnh quan thẩm mỹ và giá trị về địa chất, địa mạo. Vẻ đẹp của tự nhiên, cảnh quan văn hóa, thiên nhiên của tỉnh trở thành quần thể di sản độc đáo của châu Á và thế giới.

Cùng với Hạ Long, trong mỗi không gian địa lý tự nhiên ở tỉnh Quảng Ninh đều có những di sản đặc sắc. Ở vùng biển đảo có: Quần đảo Cô Tô, biển Trà Cổ, vườn quốc gia Bái Tử Long… Vùng trung du có: Hồ Yên Lập, hồ Yên Trung, thác Lựng Xanh (Uông Bí), thác Mơ, rừng thông … Dạng địa hình đồi núi có: Rừng nguyên sinh Yên Tử, Khu bảo tồn Đồng Sơn - Kỳ Thượng…

ii) Di sản văn hóa

Quảng Ninh có hệ thống hơn 600 di tích lịch sử - văn hóa, phân bố trên hầu khắp địa bàn tỉnh, bao gồm các di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, di tích cấp quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt, bảo vật quốc gia, hình thành nên đa dạng loại hình di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh, như: di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu.

Các huyền thoại, di tích gắn với cội nguồn dân tộc, thời lập quốc đều góp phần làm nên giá trị của văn hóa biển ở Quảng Ninh.

Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long nổi tiếng là một vùng cảnh quan kỳ vĩ. Nhiều năm qua, tỉnh Quảng Ninh đã khai thác và phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên này để phát triển kinh tế biển, du lịch nghỉ dưỡng, du lịch khám phá thiên nhiên, v.v…

Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long không chỉ là một vùng cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ mà còn được xem như cơ tầng văn hóa biển phong phú của tỉnh Quảng Ninh. Vùng duyên hải Đông Bắc của Việt Nam đã được hình thành hàng nghìn năm trong lịch sử và có những đóng góp, sáng tạo độc đáo với văn hóa Việt Nam và châu Á. Trên vịnh Hạ Long và Lan Hạ - Cát Bà, các nền văn hóa biển như Soi Nhụ - Cái Bèo - Hạ Long nổi tiếng khu vực.

Văn hóa Hạ Long là minh chứng sinh động cho truyền thống khai thác biển, tư duy hướng biển, phát triển kinh tế biển. Các giá trị đó đã và đang góp phần làm gia tăng giá trị đặc sắc, chiều sâu, tính toàn vẹn, xác thực của Di sản thế giới vịnh Hạ Long.

Thương cảng quốc tế Vân Đồn trong suốt 7 thế kỷ là cửa ngõ bang giao, giao lưu văn hóa quốc tế quan trọng hàng đầu của quốc gia Đại Việt. Đến nay, Vân Đồn, Cô Tô,..., đang được tỉnh phát huy thế mạnh không gian biển đảo, hướng nơi đây như Không gian sáng tạo văn hóa, Tổ hợp Du lịch biển đa chức năng.

iii) Giá trị độc đáo của văn hóa tâm linh - Phật giáo

Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử gắn với thời đại Trần, với văn hóa - Phật giáo Đại Việt và uy danh của Phật hoàng Trần Nhân Tông, của Đệ nhị Tổ (Pháp Loa), Đệ tam Tổ (Huyền Quang) và nhiều nhà tu hành, danh nhân, trí thức thông tuệ, anh minh khác.

Từ tầm nhìn Thăng Long và từ vùng núi cao Yên Tử, nhà Trần đã Mở một kênh đối thoại văn hóa, xây dựng một Không gian văn hóa - Không gian thiêng ở vùng Đông Bắc dựa trên tinh thần dân tộc và triết lý khoan dung, nhân ái của Phật giáo để đối thoại với các nền văn hóa châu Á, đồng thời qua đó tiếp nhận nhiều giá trị văn hóa từ bên ngoài. Sự hiện diện của các di tích Phật giáo ở tỉnh Quảng Ninh, vùng duyên hải và trên các đảo,... cho thấy rõ điều đó.

Du lịch tâm linh (mà Yên Tử là trung tâm, cùng hệ thống đền, chùa, tháp) là di sản linh thiêng. Du khách thưởng ngoạn cảnh quan và trải nghiệm, thực hành, sống hòa mình với không gian văn hóa; hiểu thêm triết luận uyên bác, thâm sâu của Phật giáo; trở về với những giá trị nguồn cội; để an nhiên, tĩnh tại, trở lại với bản ngã của chính mình.

2. Nguồn thu từ du lịch ở Quảng Ninh

Trong những năm qua, vượt qua nhiều thách thức, kinh tế du lịch của tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng.

Năm 2024, tổng số du khách đến Quảng Ninh là 19 triệu lượt (tăng 122% so với năm 2023), trong đó có 15,2 triệu lượt khách nội địa, 3,8 triệu lượt khách quốc tế. Khách quốc tế đến tỉnh Quảng Ninh chủ yếu từ châu Á (75%), châu Âu (16%), châu Mỹ (5%), châu Đại Dương (4%). 10 thị trường khách quốc tế hàng đầu đến tỉnh Quảng Ninh là: Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Ấn Độ, Mỹ, Nhật Bản, Pháp, Úc, Đức, Anh.

Năm 2025, Quảng Ninh đón 21,28 triệu lượt khách, trong đó có 4,5 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu 57.000 tỷ đồng. Nguồn thu từ du lịch đóng góp tích cực vào tăng trưởng du lịch của cả nước và kinh tế của tỉnh, đưa GRDP Quảng Ninh đạt mức cao nhất cả nước với 11,89%^[1].

Năm 2024, chi tiêu bình quân của khách du lịch là 2.450.000 đồng/lượt khách, thời gian lưu trú trung bình là 2,56 ngày, đóng góp của ngành du lịch vào GRDP Quảng Ninh là 9,64%^[2]

Định hướng phát triển du lịch chất lượng cao gắn với khai thác, phát huy giá trị di sản thể hiện cách làm mới, tư duy sáng tạo của tỉnh Quảng Ninh. Phát triển kinh tế du lịch kết hợp với kinh tế di sản là hướng đi phù hợp với điều kiện của địa phương, góp phần phát triển du lịch chất lượng cao bền vững trong xu hướng chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh ở tỉnh Quảng Ninh./.

^[1] Đào Linh (2026), “Từ khóa du lịch tỉnh Quảng Ninh 2025”, Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh ngày 11/01/2026, https://www.quangninh.gov.vn/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=161884

^[2] Sở Du lịch Quảng Ninh (2024), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2021, 2022, 2023 và 2024, Số liệu dẫn từ Báo cáo tháng 11/2024.

^[3] Kling, Arnold, Schulz, Nick (2019), From Proverty to Prosperity - Từ đói nghèo đến Thịnh vượng, Nguyễn Trường Phú, Hồ Quốc Tuấn dịch, Nxb. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.