Phát triển du lịch xanh ở Việt Nam

1. Phát triển du lịch xanh - Xu hướng tất yếu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, “du lịch xanh” đã và đang trở thành xu thế tất yếu. Theo Tổ chức Du lịch thế giới, du lịch xanh là các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, tập trung vào việc bảo vệ môi trường, hỗ trợ cộng đồng địa phương và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên^[1].

Du lịch xanh là một phần quan trọng của du lịch bền vững, có vai trò to lớn trong việc duy trì, khôi phục đa dạng sinh học, văn hóa cộng đồng và đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội^[2].

2. Nguồn lực du lịch xanh của Việt Nam

2.1. Nguồn nhân lực cho du lịch xanh

Nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng để phát triển du lịch xanh theo hướng bền vững. Năm 2020, Việt Nam có khoảng 2,3 triệu người làm trong lĩnh vực du lịch, năm 2025 có khoảng 5,5-6 triệu người, dự tính năm 2030 sẽ có khoảng 8,5 triệu người^[3].

Hiện nay, nguồn nhân lực du lịch đang có những chuyển biến tích cực, thể hiện ở việc gia tăng ổn định về số lượng, đặc biệt là nguồn lao động chuyên môn cao. Tính đến tháng 12/2025, Việt Nam có khoảng 44.733 thẻ hướng dẫn viên đã được cấp và đang hoạt động, trong đó có 26.676 thẻ hướng dẫn viên quốc tế, 15.820 thẻ hướng dẫn viên nội địa và 2.237 thẻ hướng dẫn viên tại điểm, cho thấy sự tăng trưởng mạnh về quy mô lao động chuyên môn^[4]. Đây là đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn đã qua đào tạo, có năng lực ngoại ngữ, khả năng ứng dụng công nghệ trong công việc.

2.2. Cơ sở vật chất cho du lịch xanh

Quy tắc xanh và thực hành xanh đã và đang được thực hiện tại một số cơ sở lưu trú cao cấp, các resort tại khu du lịch, tiêu biểu như: “Thiên đường nghỉ dưỡng trên mây” ở Topas Ecolodge Sa Pa (Lào Cai); Atlas Hotel Hội An, Babylon Garden Condotel, InterContinental Danang Sun Peninsula Resort (Đà Nẵng); Venue Hotel Nha Trang, Amanoi Resort, Six Senses Ninh Vân Bay (Khánh Hoà); Zannier Hotels Bãi San Hô (Đắk Lắk); Tập đoàn Flamingo Resort^[5].

Một số khách sạn đạt tiêu chuẩn 5 sao về xanh sạch như: Sofitel Legend Metropole Hanoi (Hà Nội); Ana Mandara Cam Ranh (Khánh Hoà); Majestic Sài Gòn (Tp Hồ Chí Minh); Diamond Star Bến Tre (Vĩnh Long). Khách sạn Salinda Resort Phu Quoc Island (An Giang) đã đạt giải Khách sạn Xanh Asean của Giải thưởng du lịch ASEAN. Hai khách sạn thuộc tập đoàn nghỉ dưỡng Movenpick tại Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh cũng là những khách sạn đầu tiên tại Việt Nam đạt được chứng chỉ uy tín của dự án toàn cầu “Hành tinh xanh”. Tuy nhiên, con số này còn khá khiêm tốn so với số lượng cơ sở lưu trú hiện nay.

3. Sản phẩm du lịch xanh

Sản phẩm du lịch xanh cần đạt được những tiêu chí: (1) được tạo ra từ các vật liệu thân thiện với môi trường; (2) đem đến những giải pháp an toàn đối với môi trường; (3) giảm tác động đến môi trường trong quá trình sử dụng; (4) thân thiện và an toàn đối với sức khỏe^[6].

Thực tế cho thấy, Việt Nam có nguồn tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa phong phú, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh bền vững. Dòng sản phẩm của du lịch xanh tại Việt Nam rất đa dạng, phong phú, tập trung vào trải nghiệm thân thiện với môi trường. Ví dụ, các tour du lịch xanh ở L‎ý Sơn (Quảng Ngãi) như: du lịch địa chất tại Công viên Địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh; du lịch trải nghiệm xanh ngắm san hô; du lịch trải nghiệm xanh “một ngày là công dân Vương quốc Tỏi”; du lịch văn hóa biển đảo gắn liền với chủ quyền quốc gia. Hay các tour chèo thuyền vớt rác ở Hội An; tour thám hiểm hang động tại Phong Nha - Kẻ Bàng; tour xem rùa đẻ trứng ở Hòn Bảy Cạnh, Côn Đảo. Mô hình Du lịch cộng đồng ở Bản Lác (Mai Châu cũ), làng rau Trà Quế (Hội An) hay các homestay tại tỉnh Hà Giang cũ (nay là Tuyên Quang) cũng rất thành công trong việc kết hợp bảo tồn văn hóa bản địa với bảo vệ môi trường^[7].

4. Ứng dụng công nghệ trong du lịch xanh

Thời gian qua, việc ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số đã góp phần mở rộng và phát triển việc quảng bá du lịch xanh ở Việt Nam.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big data) trong quản lý sức chứa điểm đến giúp điều tiết lượng khách, tránh tình trạng quá tải gây áp lực lên hệ sinh thái. Tại Vịnh Hạ Long, hệ thống camera thông minh kết hợp AI được sử dụng để đếm luồng khách theo thời gian thực, giúp cơ quan quản lý đưa ra cảnh báo sớm khi lượng khách đạt ngưỡng giới hạn.

Hay Ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel” của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã tích hợp dữ liệu lớn, phân tích hành vi du khách, từ đó gợi ý các điểm đến xanh còn thưa khách, giúp phân luồng khách, tránh tập trung quá đông vào các “điểm nóng”, dễ gây ô nhiễm. Ứng dụng này còn hỗ trợ hiệu quả cho du khách trong tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ (vé máy bay, phòng khách sạn, vé tham quan…), thanh toán điện tử, hỗ trợ du khách đánh giá, phản hồi chất lượng dịch vụ.

Ngoài ra, công nghệ số hóa các điểm đến thông qua thực tế ảo (VR/AR) đã giúp giảm thiểu tác động vật lý của khách du lịch lên di sản; tối ưu trải nghiệm, quản lý điểm đến hiệu quả. Hệ thống năng lượng tái tạo, hệ thống quản lý nước thông minh được áp dụng ở nhiều cơ sở du lịch giúp tiết kiệm năng lượng.

5. Quảng bá du lịch xanh

Du lịch xanh được quảng bá rộng rãi trên các phương tiện thông tin như báo, đài, ấn phẩm, hội chợ du lịch, xúc tiến du lịch trong và ngoài nước, đặc biệt là trên các trang thông tin điện tử, mạng xã hội (Facebook, Tiktok, Instagram, Youtube...). Nhiều chương trình thực tế về du lịch xanh được phát sóng trên truyền hình như: “Hành trình xanh kết nối: Du lịch Net Zero”, Chuỗi chương trình về Net Zero (VTV) chuyên sâu về mô hình chuyển đổi xanh bao gồm cả du lịch; Net Zero - Gửi tương lai (VTV1/VTV3- chương trình truyền cảm hứng sáng kiến xanh của doanh nghiệp du lịch); Vietnam Traveller (Du lịch Việt Nam - VTV) cập nhật các khuynh hướng du lịch mới.

Ngoài ra, nhiều hoạt động, chương trình liên quan đến du lịch xanh đã được tổ chức như: “Tuần văn hóa Du lịch Di sản xanh - Nơi gặp gỡ con người và thiên nhiên” năm 2017; Chương trình khoa học - công nghệ trọng điểm cấp Bộ “Phát triển du lịch Việt Nam theo hướng tăng trưởng xanh” năm 2018. Tại các hội chợ thương mại VITM, các chủ đề được lựa chọn một số năm gần đây đều liên quan đến du lịch xanh, như: “Du lịch xanh” năm 2019; “Du lịch Việt Nam - Chuyển đổi xanh để phát triển bền vững” năm 2024; “Phát triển điểm đến xanh, nâng tầm du lịch Việt Nam” năm 2025. Năm du lịch quốc gia 2022 và 2023 cũng lấy chủ đề du lịch xanh: “Quảng Nam - Điểm đến du lịch xanh”; “Bình Thuận - Hội tụ xanh”.

6. Tác động tích cực từ phát triển du lịch xanh

Việc tập trung vào các hình thức du lịch cộng đồng, du lịch nhà vườn, du lịch biển đảo cho thấy sự đa dạng và sáng tạo trong khai thác tiềm năng du lịch của từng địa phương.

Nhiều tour du lịch xanh đã được thiết kế. Các quy định, hướng dẫn và quản lý về du lịch xanh cũng đã được áp dụng, từ đó tận dụng tối đa các nguồn tài nguyên tái tạo, giảm thiểu lãng phí tài nguyên và tác động tiêu cực đến môi trường.

Chẳng hạn, việc khai thác du lịch biển theo hướng xanh ở Nha Trang (Khánh Hoà), Cô Tô, Hạ Long (Quảng Ninh) đã góp phần bảo vệ môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực lên các nguồn tài nguyên tự nhiên như đất, nước, rừng, động thực vật. Hay tại Hội An (Đà Nẵng), hơn 20 doanh nghiệp địa phương đã liên kết làm cộng đồng du lịch xanh, cùng xử lý rác hữu cơ, làm đồ tái chế. Tại tỉnh Ninh Bình, mô hình “Giảm thiểu rác thải nhựa” đã được áp dụng và cho kết quả khả quan, làm giảm tác động tiêu cực đến môi trường. Khu vực vịnh Hạ Long đã chủ động ứng dụng các công nghệ tiên tiến như kỹ thuật dầu phân ly để lọc nước thải trước khi đưa ra môi trường, không đổ rác thải trực tiếp ra vịnh, giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước.

Đặc biệt, rác thải nhựa luôn là vấn đề nhức nhối với du lịch xanh. Tại tỉnh Quảng Ninh, chính quyền, các doanh nghiệp và người dân đảo Cô Tô chủ trương nói không với rác thải nhựa, yêu cầu du khách không dùng các sản phẩm túi nilon, ống hút nhựa. Tại Hội An, Phú Quốc, số lượng các nhà hàng không dùng đồ nhựa ngày càng gia tăng, thể hiện cam kết mạnh về quản lý môi trường của địa phương.

Nhờ đó, du lịch xanh của Việt Nam đã đạt được nhiều giải thưởng, tiêu biểu như các giải thưởng năm 2024: Giải thưởng Khách sạn xanh ASEAN (5 đơn vị); Giải thưởng Thành phố du lịch sạch ASEAN (3 thành phố)^[8]; Tổ hợp “InterContinental Danang Sun Peninsula Resort” được vinh danh là khu nghỉ dưỡng xanh hàng đầu thế giới...

Kết luận

Để thúc đẩy và khẳng định thương hiệu "Du lịch xanh Việt Nam", tiếp tục khắc phục một số bất cập tồn tại, các giải pháp từ thể chế đến thực tiễn đang được triển khai đồng bộ hướng tới kinh tế xanh bền vững như: Xây dựng bộ chỉ số thống nhất về đo lường mức độ phát triển xanh tại các địa phương; đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư; Xây dựng và ban hành bộ tiêu chuẩn sản phẩm xanh Việt Nam; Tăng cường truyền thông, quảng bá nhằm nâng cao trách nhiệm và ý thức của du khách và cộng đồng địa phương về du lịch xanh và phát triển bền vững; và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch.

^[1] UNWTO (2018). Tourism for Development: Volume I: Key Areas for Action. UNWTO, Madrid, DOI: https://doi.org/10.18111/9789284419722

^[2] Cao Thị Hoa, Nguyễn Thị Hiền, Trần Thị Cẩm Tú, Trần Văn Phẩm. (2022). Giải pháp nâng cao chất lượng dạy học về Du lịch xanh cho sinh viên Trường Du lịch - Đại học Huế. Journal of educational equipment: Applied research, số 1 (276), tr. 125-127

^[3] Nguyễn Thị Song Hà. (2024). Nguồn nhân lực du lịch ở Việt Nam: thực trạng và những vấn đề đặt ra trong bối cảnh hiện nay. Tạp chí Nghiên cứu dân tộc học, số 13(1), tr. 62-67. DOI:https://doi.org/10.54163/ncdt/278

^[4] Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Trung tâm Thông tin Du lịch (2025). Thông tin du lịch tháng 12, tr.26.

^[5] Nguyễn Thị Nguyên Hồng. (2023). Phát triển du lịch xanh tại các cơ sở lưu trú ở Việt Nam. Tạp chí Khoa học thương mại, số 175, tr. 51-61.

^[6] Đỗ Thị Vân Hương. (2023). Phát triển sản phẩm du lịch xanh: giải pháp phát triển bền vững du lịch đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. TNU Journal of Science and Technology, số 228 (08), tr. 12-19.

^[7] Nguyễn Thị Thu Hà, Nguyễn Thanh Huyền, Lê Thị Tâm. (2023). Phát triển du lịch xanh theo hướng bền vững ở Việt Nam. Tạp chí Tài chính, số 797, tr. 20-22.

^[8] TTXVN. (2024). Việt Nam giành nhiều giải thưởng Du lịch ASEAN 2024. Báo Tuổi trẻ ngày 26/01. https://tuoitre.vn/viet-nam-gianh-nhieu-giai-thuong-du-lich-asean-2024-20240126215257808.htm