Phát triển bền vững vùng Trung Bộ và Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay

Vùng Trung Bộ và Tây Nguyên là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng của đất nước, không chỉ về kinh tế - xã hội mà còn mang ý nghĩa then chốt về quốc phòng - an ninh và đối ngoại. Dưới thời Pháp thuộc, Tây Nguyên bị tách khỏi không gian lịch sử, văn hóa Việt Nam, được quy định như một “xứ thượng du” với cơ chế hành chính riêng biệt nhằm áp dụng chính sách “chia để trị”. Các tộc người bị hạn chế tiếp cận quyền công dân, bị huy động lao động cưỡng bức, và bị mô tả như những cộng đồng “kém văn minh” để biện minh cho sự thống trị. Sang thời Mỹ - ngụy, các chương trình bình định và chiến lược quân sự tiếp tục khoét sâu sự chia rẽ giữa người Kinh và người Thượng. Chỉ đến khi có Đảng lãnh đạo, đi theo Đảng cùng đồng bào các dân tộc anh em đoàn kết tiến hành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc thì đồng bào Thượng ở Tây Nguyên mới thoát khỏi kiếp lầm than. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nhờ sức đoàn kết tranh đấu chung của tất cả các dân tộc, nước Việt Nam ngày nay được độc lập, các dân tộc thiểu số được bình đẳng cùng dân tộc Việt Nam, tất cả đều như anh chị em trong một nhà, không còn có sự phân biệt nòi giống, tiếng nói gì nữa. Trước kia các dân tộc để giành độc lập phải đoàn kết, bây giờ để giữ lấy độc lập càng cần phải đoàn kết hơn nữa”(1). Tinh thần này đã trở thành nền tảng để khắc phục những di sản phân hóa của thời thuộc địa và chiến tranh xâm lược của đế quốc.

Thống nhất đất nước, sau năm 1975, sự dịch chuyển dân cư từ các địa phương khác đến Tây Nguyên trong quá trình xây dựng kinh tế mới đã tạo nên một cấu trúc dân cư đa dạng. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn dành sự quan tâm sâu sắc và nhất quán đối với việc xây dựng và thực thi chính sách tôn giáo tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên, nhằm đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Với công cuộc sáp nhập, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức hoạt động từ ngày 01/7/2025, đánh dấu sự chuyển đổi lớn về cơ cấu hành chính khi cả nước chuyển đổi từ 63 tỉnh/thành phố, 693 huyện và tương đương thành 34 tỉnh, không còn cấp huyện và 3.321 xã, phường, đặc khu, đặt nền móng cho một hệ thống quản trị hiện đại. Đối với vùng Tây Nguyên, sáp nhập đơn vị hành chính làm giảm số lượng đầu mối chỉ còn 4/5 tỉnh, không còn huyện, chỉ còn 173/686 xã (giảm gần 4 lần), trong đó, Đắk Lắk và Lâm Đồng giảm nhiều nhất (39 xã). Theo đó, tiết kiệm được một số lượng ngân sách rất lớn cho tổ chức và hoạt động của bộ máy(2). Đối với vùng Trung Bộ giảm số lượng tỉnh thành còn lại 11/14 tỉnh thành. Sự tinh giảm này không phải là cắt giảm đơn thuần mà là tái cơ cấu và tối ưu hóa nguồn lực, nhằm khắc phục tình trạng phân tán, manh mún, và sự cồng kềnh kém hiệu quả của bộ máy, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới và mang đến 04 hiệu quả tích cực: (i) nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý nhà nước; (ii) tiết kiệm ngân sách, giảm chi thường xuyên; (iii) mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội; và (iv) tạo điều kiện thuận lợi cho quy hoạch, đầu tư hạ tầng và thu hút nguồn lực.

Tuy nhiên, khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên có lịch sử hình thành lâu đời, nơi nhiều tộc người thiểu số cùng chung sống và sở hữu những nét văn hóa, tín ngưỡng, phong tục tập quán riêng, tạo nên sự đa dạng văn hóa. Với vị trí địa chính trị nhạy cảm, cấu trúc dân cư đa tộc người, đa tôn giáo và lịch sử phát triển phức tạp, địa bàn này từ lâu đã trở thành “điểm ngắm” của các thế lực thù địch, phản động trong và ngoài nước. Các thế lực thù địch lợi dụng tối đa các vấn đề còn tồn tại trong quan hệ dân tộc, tôn giáo, đất đai; khai thác sự khác biệt về lịch sử, văn hóa; đặc biệt là xuyên tạc các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, bao gồm cả cuộc cải cách hành chính hiện nay. Mục tiêu cuối cùng của chúng là phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây bất ổn định chính trị - xã hội tại khu vực trọng yếu này, nhằm tiến tới làm suy yếu sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Để tăng cường “sức mạnh nội sinh”, “nội lực chính trị”, hình thành “lá chắn mềm” vô hiệu hóa âm mưu xuyên tạc, kích động, lôi kéo của các thế lực thù địch, cần tiếp tục: củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường thiết chế chính trị – hành chính, xây dựng niềm tin của nhân dân vào đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và hiệu quả quản trị của chính quyền cơ sở, kết hợp hài hòa giữa giữ vững an ninh với phát triển xã hội để Trung Bộ và Tây Nguyên phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu này tiếp tục được cụ thể hóa qua các biện pháp sau:

Thứ nhất, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở, nhất là tại địa bàn xung yếu, vùng sâu, vùng xa, nơi có nhiều vấn đề liên quan dân tộc, tôn giáo và đất đai. Cần thực hiện tốt phương châm “hiểu dân, gần dân, trọng dân, dựa vào dân”, tăng cường đối thoại, giải quyết kịp thời những phản ánh, kiến nghị chính đáng của nhân dân. Tập trung củng cố chính quyền cơ sở, nâng cao hiệu lực hoạt động của chính quyền cấp xã sau sáp nhập đơn vị hành chính, bảo đảm tính kế thừa, ổn định, tránh để lọt khoảng trống quản lý đồng thời, tăng cường giám sát, kiểm tra kỷ luật, kỷ cương hành chính; kiên quyết xử lý cán bộ vi phạm, nhũng nhiễu, tiêu cực.

Thứ hai, tăng cường đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc. Giảm nghèo bền vững, chuyển đổi sinh kế, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp bền vững, quản lý và giao đất, giao rừng minh bạch. Mỗi chương trình, dự án phát triển phải được tham vấn cộng đồng, công khai thông tin, minh bạch hóa quy trình bồi thường, hỗ trợ tái định cư, đảm bảo nguyên tắc “dân biết - dân bàn - dân làm - dân giám sát”. Phát triển kinh tế đi đôi với giữ gìn bản sắc văn hóa, hỗ trợ phát triển ngôn ngữ, không gian văn hóa truyền thống của các dân tộc để tạo sự gắn kết và niềm tin.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cho đồng bào các dân tộc, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, vùng ven biển Trung Bộ. Công tác tuyên truyền phải bám sát đặc điểm từng tộc người, từng vùng văn hóa; đẩy mạnh hình thức truyền thông bằng tiếng dân tộc, truyền thông qua người có uy tín trong dân tộc, các chức sắc tôn giáo uy tín, đội ngũ người có ảnh hưởng trong cộng đồng. Nội dung tuyên truyền cần tập trung giải thích rõ chủ trương cải cách hành chính, sáp nhập đơn vị hành chính, chính sách về đất đai, chính sách tôn giáo, chính sách dân tộc… theo cách dễ hiểu, cụ thể, tránh tuyên truyền chung chung, hình thức. Song song đó, tăng cường giáo dục pháp luật, trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, thông tin sai sự thật trên mạng xã hội cho thanh niên, học sinh, đồng bào vùng sâu, vùng xa.

Thứ tư, tổng kết rút kinh nghiệm, mở rộng cơ chế phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia theo Nghị định số 03/NĐ-CP, ngày 03/9/2019 của Chính phủ về phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và nhiệm vụ quốc phòng. Phạm vi phối hợp mở rộng gồm lực lượng công an, quân đội, biên phòng, dân vận, Mặt trận Tổ quốc và chính quyền địa phương nhằm nắm tình hình từ sớm, từ xa. Chú trọng ứng dụng công nghệ số, phân tích dữ liệu lớn trong theo dõi các diễn biến trên không gian mạng. Khi xuất hiện điểm nóng, cần triển khai biện pháp xử lý mềm dẻo nhưng kiên quyết, kết hợp giữa vận động - thuyết phục - pháp lý, tránh để kéo dài, lan rộng thành sự kiện chính trị.

Thứ năm, tăng cường quản lý nhà nước về tôn giáo và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo theo pháp luật, đồng thời đấu tranh kiên quyết với các hành vi lợi dụng tôn giáo để chống phá. Đối với các tổ chức tôn giáo chính thức, cần tạo điều kiện cho sinh hoạt tôn giáo bình thường, minh bạch quy trình cấp phép, sửa chữa cơ sở thờ tự, đào tạo chức sắc… Đối với các tổ chức, hội nhóm trái pháp luật, cần nhận diện rõ bản chất, công khai vi phạm cho cộng đồng, xử lý theo luật định, tránh để lan rộng hoặc “hợp pháp hóa” trong thực tiễn sinh hoạt.

Thứ sáu, chủ động đấu tranh trên không gian mạng, xây dựng lực lượng chuyên trách và mạng lưới cộng tác viên dư luận xã hội tại cơ sở. Từng địa phương phải có cơ chế “phản ứng nhanh thông tin”, không để thông tin giả lan rộng trước khi được giải thích. Đồng thời, nâng cao năng lực số của cán bộ cơ sở, già làng, người có uy tín để họ trở thành “người truyền tin đúng” trong cộng đồng.

Thứ bảy, chú trọng công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đặc biệt tại các địa bàn còn nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội. Tăng cường kiểm tra, giám sát, sàng lọc đảng viên, nâng cao đạo đức công vụ; phòng ngừa “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, nhất là với cán bộ người dân tộc thiểu số hoặc cán bộ ở vị trí nhạy cảm liên quan đến đất đai, tôn giáo. Đồng thời, đào tạo đội ngũ cán bộ am hiểu văn hóa tộc người, biết tiếng dân tộc, có năng lực vận động quần chúng và xử lý điểm nóng.

Vùng Trung Bộ và Tây Nguyên đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn ổn định chính trị - xã hội và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh mới, khi hội nhập quốc tế sâu rộng, công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, tác động xuyên biên giới ngày càng lớn, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự chung tay của cộng đồng và sự chủ động của mỗi người dân trong phát triển bền vững Trung Bộ và Tây Nguyên trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

(1) Hồ Chí Minh. 2011. Toàn tập. Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tr. 4.

(2) Chính phủ. 2025. Đề án số 362/ĐA-CP về sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023-2030. Hà Nội.