Kỷ nguyên phát triển mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

1. Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam

Trên trường quốc tế, ngày 23/9/2024, tại Đại học Columbia danh tiếng của Mỹ, Tổng Bí thư Tô Lâm với cương vị Nguyên thủ quốc gia đã phát biểu: “Sau gần 80 năm lập nước và gần 40 năm Đổi mới, dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản, Việt Nam đang đứng trước khởi điểm lịch sử mới, kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”^[1].

Đây là lần đầu tiên dư luận quốc tế và trong nước biết đến tư tưởng này với tính cách là một ý chí chính trị về một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.

Tại diễn đàn “Thượng đỉnh tương lai” của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 79, diễn ra từ ngày 22-23/9/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã thẳng thắn thể hiện trước thế giới “khát vọng của Việt Nam trong sự kiến tạo vĩ đại của kỷ nguyên chúng ta”^[2].

Ngay sau đó, trong một loạt chuyến thăm cấp cao tới Cu Ba, Mông Cổ, Ireland, Pháp và Malaysia, tinh thần của kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đã được thể hiện ngày càng rõ nét.

Trong nước, ngày 21/10/2024, tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã phát biểu về đổi mới công tác lập pháp, thể chế hóa Nghị quyết Trung ương 10 về kiện toàn tổ chức, cải tiến lề lối làm việc, tạo tiền đề để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Ngày 31/10/2024, tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm với tư cách một nhà khoa học đã “trao đổi một số nội dung về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” với học viên lớp quy hoạch Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIV. Tại đây, ông đã giải thích nội hàm của khái niệm “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, cơ sở định vị để thực hiện kỷ nguyên này và 7 định hướng chiến lược để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới^[3].

Ngày 25/11/2024, cũng tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm đã trình bày kỹ hơn lý luận về “Kỷ nguyên phát triển mới”. Bài phát biểu đã làm rõ tầm quan trọng, các nội dung cơ bản, thời điểm bắt đầu, cơ sở định vị, giải pháp chiến lược và các chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, phổ cập xã hội số, chống tham nhũng lãng phí…, những nội dung được coi là cơ bản và là những bước đi đầu tiên trong tiến trình thực hiện kỷ nguyên vươn mình của dân tộc^[4].

2. Kỷ nguyên phát triển mới - Cơ hội hiện thực hóa

2.1. Kỷ nguyên phát triển mới

“Kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam”, trước hết, là tên gọi của một giai đoạn phát triển mới, giai đoạn phát triển bứt phá đặc biệt mạnh mẽ của Việt Nam mà thời điểm bắt đầu là từ Đại hội XIV của Đảng năm 2026. Khái niệm này phản ánh ý chí phát triển, khát vọng phát triển, niềm tin ở tương lai gần và quyết tâm chiến lược của Việt Nam.

“Kỷ nguyên vươn mình” là một khái niệm có tính chất hình tượng phản ánh sự vận động khách quan của xã hội Việt Nam sau khi tích luỹ được những nguồn lực không hề nhỏ qua 40 năm Đổi mới.

"Kỷ nguyên vươn mình" với sự giàu mạnh, phát triển và thịnh vượng của dân tộc Việt Nam, thực chất là giai đoạn phát triển bứt phá, tăng tốc với “đích đến” là một xã hội Việt Nam "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, tự do, hạnh phúc" theo mô hình xã hội lý tưởng.

Về mặt chính trị, đây là sự thổi bùng khát vọng phát triển đang tiềm ẩn trong đời sống tinh thần xã hội, đánh thức ước mơ “sánh vai với các cường quốc năm châu” của mọi tầng lớp nhân dân. Về thể chế, đây là quyết tâm tháo gỡ điểm nghẽn trong hoạt động kinh tế xã hội, thay đổi cách quản trị phát triển, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng sao cho tính chất dung hợp (Inclusiveness) ngày càng chiếm ưu thế trong thể chế, hạn chế tối đa thể chế ngầm (Implicit Institution). Về mặt tư duy lý luận, đây không phải là giáo điều, bảo thủ “sách vở”, mà thực sự coi thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý.

Trong tương quan với thế giới, Việt Nam trong kỷ nguyên này có thể “sánh vai với các cường quốc năm châu”.

2.2. Thời điểm “có một không hai” để hiện thực hóa kỷ nguyên vươn mình

Đối với Việt Nam, “cơ sở định vị” cho giai đoạn phát triển mới là những thành tựu thực tế mà đất nước đã đạt được sau 40 năm Đổi mới. Thế và lực của đất nước đã đủ để bứt phá, không còn mắc kẹt ở tình trạng “lực bất tòng tâm” như giai đoạn trước - là một trong những nước bắt nhịp rất nhanh với Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, với những tiến bộ mới của AI.

Từ năm 2020, Việt Nam đã thuộc những nước có trình độ “phát triển con người cao” (High Human Development: chỉ số HDI > 0,700). Giai đoạn dân số trẻ với cơ cấu “dân số vàng” chiếm 64% trong độ tuổi lao động, bắt đầu từ năm 2007 và sẽ kết thúc vài năm sau năm 2030, đang tạo cho đất nước có được lực lượng lao động hùng hậu, vẫn còn khả năng làm xoay chuyển nền kinh tế đất nước. Từ năm 2023, Việt Nam đã có dân số trên 100 triệu người, thuộc nhóm 3 nước Đông Nam Á, 8 nước châu Á và 15 nước trên thế giới có dân số đông nhất. Cơ cấu dân số trẻ, lại có trình độ học vấn thuộc loại tốt: 96% dân số biết đọc, biết viết và tỷ lệ có học vấn cao hơn vẫn đang ngày càng tăng^[5]. Tỷ lệ lao động nữ cao hàng đầu khu vực^[6].

Việt Nam đang có một thế hệ lãnh đạo mới có tư duy kỹ trị, đủ thực tế và có tầm nhìn. Người Việt Nam được Viện Economic Affairs (thuộc Đại học Bukingham, Anh) đánh giá là có tâm lý khao khát thành công, có thái độ năng động trong kinh tế rất cao, cao hơn hầu hết 7 nước châu Âu và 4 nước châu Á được khảo sát. Số người kỳ thị với người giàu rất thấp, chỉ 19% dân cư, nhiều hơn không đáng kể so với 14% của Nhật Bản^[7].

Nghĩa là, Việt Nam ngày nay đang được coi là ở vào thời điểm “có một không hai” để hiện thực hóa “kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, đi cùng nhịp tiến bộ của thời đại.

3. Yêu cầu đặt ra đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

3.1. Những mục tiêu đầy thách thức

Ngày 30/12/2024, tại Cuộc gặp mặt trí thức, nhà khoa học tiêu biểu toàn quốc, Tổng Bí thư Tô Lâm đã trình bày bài phát biểu đặc biệt ấn tượng. Trong đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh: “Các trí thức, nhà khoa học phải là lực lượng nòng cốt, là những người có ‘phép thuật’ để đưa Việt Nam đứng vào nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số và chỉ số phát triển chính phủ điện tử, tối thiểu có 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các cường quốc công nghệ vào năm 2030. Đến năm 2045, Việt Nam là một trong những trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới; thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; có hạ tầng công nghệ số tiên tiến, hiện đại, dung lượng siêu lớn, băng thông siêu rộng ngang tầm các ‘đế chế công nghệ số’”^[8].

Về sự phát triển của bản thân giới trí thức, Tổng Bí thư yêu cầu “đến năm 2030 phải có 100 phát minh, sáng chế, công trình khoa học trong bảng xếp hạng của khoa học thế giới; sản phẩm khoa học, công nghệ, tác phẩm văn học, nghệ thuật chiếm lĩnh đỉnh cao; ít nhất 3 tạp chí khoa học của Việt Nam đạt trình độ khu vực và trên thế giới”. “Đến năm 2045, đội ngũ trí thức Việt Nam đứng đầu khu vực, thuộc top đầu thế giới; có hàng trăm nhà khoa học có ảnh hưởng trên thế giới, đạt các giải thưởng quốc tế trên các lĩnh vực”^[9].

Đó là những mục tiêu đầy thách thức, trước hết là đối với giới trí thức, các nhà khoa học.

3.2. Chiến lược sử dụng khoa học, công nghệ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Ngày 13/01/2025, tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong cương vị là Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm đã trình bày những tư tưởng có ý nghĩa chiến lược về việc sử dụng khoa học trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc^[10].

Với tinh thần làm cho Nghị quyết số 57 ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trở thành “Nghị quyết giải phóng tư duy khoa học”, Tổng Bí thư Tô Lâm đề xuất 8 nhiệm vụ, giải pháp. Trong đó, ban hành cơ chế thu hút nhân tài khoa học, công nghệ, đặc biệt là nhân tài người Việt ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế. Năm 2025, cần bố trí đủ ít nhất 3% ngân sách cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nâng tỷ lệ chi cho khoa học, công nghệ lên 2% GDP trong 5 năm tiếp theo. Đồng thời, cải cách triệt để quy trình phân bổ, quản lý và thanh quyết toán kinh phí, loại bỏ cơ chế “xin - cho” và các thủ tục rườm rà để tối ưu hóa nguồn lực, khuyến khích sáng tạo^[11].

Trong ứng dụng khoa học, công nghệ, “đột phá, đổi mới sáng tạo là yếu tố kỳ diệu, mang tính cách mạng, vượt qua rào cản, giới hạn để làm nên kỳ tích, vượt trội”. Đột phá phải tiến hành ở cả lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, đó là những khoảng không gian vô tận, có nhiều miền hoang vu, có nhiều cơ hội để trí thức, các nhà khoa học biến “sỏi đá thành cơm”^[12].

Ngày 15/01/2025, tại Diễn đàn quốc gia lần thứ VI về phát triển doanh nghiệp công nghệ số, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài phát biểu thu hút sự quan tâm sâu sắc của xã hội. Ông đánh giá, “công nghiệp công nghệ số của Việt Nam đã trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng, đóng góp đáng kể vào phát triển, nâng tầm vị thế Việt Nam trên bản đồ công nghệ số toàn cầu”. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Chẳng hạn, “năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào nước ngoài, khả năng thu hút nhân tài công nghệ cao chưa đủ mạnh, trình độ công nghệ của các doanh nghiệp thấp, chỉ ở mức rất khiêm tốn trong chuỗi cung ứng toàn cầu”^[13] .

3.3. Những nhiệm vụ trọng tâm

Gợi mở 7 nhiệm vụ trọng tâm để Việt Nam có thể tận dụng tốt tiềm năng công nghệ số, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ, “đây là thời điểm chín muồi để các doanh nghiệp Việt Nam xây dựng một tương lai vững bền cho ngành công nghệ số nước nhà”. “Đến năm 2030, đưa Việt Nam vào top 3 nước dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển công nghệ số, đồng thời tạo ra ít nhất 5 doanh nghiệp công nghệ số lớn có khả năng cạnh tranh quốc tế”^[14].

Công nghệ số và thực tế chuyển đổi số quốc gia là một trong những lĩnh vực mà Việt Nam được Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO) đánh giá cao. Chính vì thế, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh “cần tận dụng thế mạnh về trí tuệ, nguồn nhân lực, và tinh thần khởi nghiệp sáng tạo cùng hào khí Việt Nam để góp phần đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới”^[15].

4. Kết luận

Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, gắn liền với vai trò của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, là tư tưởng thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ của đất nước trong giai đoạn tới. Dư luận trong và ngoài nước, các nhà hoạt động chính trị - xã hội cũng như nhiều tổ chức quốc tế đã ghi nhận và đánh giá cao khát vọng này cùng với những thành công của Việt Nam trong những năm qua, tiếp nối những thành tựu từ khi Đổi mới.

Mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào những năm giữa thế kỷ đòi hỏi Việt Nam phải đổi mới mô hình quản lý, cải cách thể chế, thúc đẩy tăng trưởng, phát triển mạnh mẽ khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo... Tầm nhìn chiến lược về “Kỷ nguyên vươn mình” là tiền đề tư tưởng để thực hiện các mục tiêu này.

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam ngày nay là một xã hội ổn định nhưng khá năng động; một cộng đồng hơn 100 triệu cư dân cần cù, yêu lao động, dân trí tốt và giàu ý chí phát triển; một nền kinh tế liên tục tăng trưởng tương đối cao, đứng thứ 36 thế giới, thích ứng nhanh với thế giới số; và một thế hệ lãnh đạo có tư duy kỹ trị, thực tế và có tầm nhìn… Đó là những nhân tố cần và đủ để Việt Nam tận dụng được thời điểm “có một không hai” trong giai đoạn phát triển mới, tránh nguy cơ tụt hậu, phá bẫy thu nhập trung bình, vươn mình trong kỷ nguyên phát triển mới, đi cùng nhịp tiến bộ của thời đại./.

^[1] Thế giới & Việt Nam (Subsidiary of The World and Viet Nam Report, 2024), Vietnam’s path forward, relations with the United States, and vision for the new era, https://en.baoquocte.vn/vietnams-path-forward-relations-with-the-united-states-and-vision-for-the-new-era-287532.html

^[2] Việt Nam News (2024), Remarks by Party General Secretary and President Tô Lâm at General Debate of UNGA 79th session, https://vietnamnews.vn/politics-laws/1663633/remarks-by-party-general-secretary-and-president-to-lam-at-general-debate-of-unga-79th-session.html

^[3] Tô Lâm (2024), “Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Tạp chí Cộng sản ngày 31/10/2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/ky-nguyen-moi-ky-nguyen-vuon-minh-cua-dan-toc-ky-nguyen-phat-trien-giau-manh-duoi-su-lanh-dao-cam-quyen-cua-dang-cong-san-xay-dung-thanh-cong-nuoc-vie

^[4] Tô Lâm (2024), “Tổng Bí thư trao đổi chuyên đề Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam”, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ngày 25/11/2024, https://hcma.vn/Pages/chi-tiet-tin.aspx?ItemID=18650

^[5] UNDP (2004), Human Development Report 2023-2024. tr. 275.

^[6] Tổng cục Thống kê (2024), Tình hình thị trường lao động Việt Nam năm 2023, https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2024/01/tinh-hinh-thi-truong-lao-dong-viet-nam-nam-2023/

^[7] Zitelmann, Rainer (2022), “Attitudes towards the rich in China, Japan, South Korea, and Vietnam”, Economic Affairs, No. 42. https://iea.org.uk/wp-content/uploads/2022/07/Economic-Affairs-2022-Zitelmann-Attitudes-towards-the-rich-in-China-Japan-South-Korea-and-Vietnam.pdf

^{[8, 9]} Tô Lâm (2024), “Phát biểu tại buổi gặp mặt trí thức, nhà khoa học”, Báo Điện tử Chính phủ ngày 30/12/2024, https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-buoi-gap-mat-tri-thuc-nha-khoa-hoc-102241230132621815.htm

^{[10, 11, 12]} Tô Lâm (2025), “Bài phát biểu tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Báo Điện tử Chính phủ ngày 13/01/2025, https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-hoi-nghi-toan-quoc-ve-dot-pha-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-quoc-gia-102250113125610712.htm

^{[13, 14, 15]} Tô Lâm (2025), “Bài phát biểu tại Diễn đàn quốc gia phát triển doanh nghiệp công nghệ số, Báo Điện tử Chính phủ ngày 15/01/2025, https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-dien-dan-quoc-gia-phat-trien-doanh-nghiep-cong-nghe-so-viet-nam-lan-thu-vi-102250115153557723.htm