Đừng để "lười học lý luận" trở thành điểm yếu trong bản lĩnh chính trị của Thanh niên

Khi sự thờ ơ với lý luận trở thành khoảng trống nhận thức

Thanh niên là lực lượng giàu nhiệt huyết, năng động, sáng tạo, có khả năng tiếp thu nhanh những thành tựu khoa học, công nghệ và tri thức mới. Tuy nhiên, tri thức chuyên môn, kỹ năng công nghệ dù quan trọng đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn tri thức chính trị, nhận thức lịch sử và năng lực đánh giá những vấn đề xã hội. Một người trẻ có thể thành thạo công nghệ nhưng vẫn dễ bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch nếu thiếu phương pháp tư duy khoa học và khả năng kiểm chứng.

Thực tế cho thấy, bên cạnh đông đảo thanh niên tích cực học tập, rèn luyện, vẫn tồn tại những biểu hiện đáng suy nghĩ: học lý luận chính trị chỉ để đủ điểm, đủ điều kiện tốt nghiệp; ngại đọc văn kiện, nghị quyết; tiếp nhận kiến thức thụ động, ghi nhớ máy móc nhưng thiếu khả năng vận dụng; thậm chí cho rằng lý luận chính trị là nội dung khô khan, xa rời cuộc sống. Điều đáng lo không chỉ là sự thiếu hụt kiến thức, mà còn là thái độ xem nhẹ việc trang bị thế giới quan và phương pháp luận khoa học.

Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII đã xác định một trong những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị của cán bộ, đảng viên là: “Nhận thức sai lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và học tập lý luận chính trị; lười học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước” [1]. Mặc dù nội dung này trực tiếp đề cập đến cán bộ, đảng viên, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cảnh tỉnh đối với việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ.

Cần nhìn nhận khách quan rằng tâm lý ngại học lý luận không chỉ bắt nguồn từ người học. Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 20/7/2026 của Ban Bí thư cũng thẳng thắn chỉ rõ một số nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục lý luận chính trị còn nặng về truyền thụ kiến thức, chưa gắn với thực tiễn và đặc điểm người học; hiệu quả chuyển hóa tri thức thành nhận thức, niềm tin và hành vi tích cực chưa cao [2]. Điều đó đòi hỏi phải đồng thời khắc phục thái độ học tập đối phó và đổi mới thực chất phương pháp giảng dạy.

Không thể lấy danh nghĩa “thực dụng” để phủ nhận giá trị của lý luận chính trị

Một quan điểm cần được nhận diện và phản bác là cho rằng thanh niên chỉ cần học chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ và kỹ năng nghề nghiệp; còn học tập lý luận chính trị là không cần thiết, thậm chí cản trở sáng tạo. Từ đó xuất hiện những lập luận đòi loại bỏ hoặc xem nhẹ các môn lý luận chính trị trong giáo dục đại học.

Thoạt nghe, những ý kiến ấy dường như đề cao tính thực tiễn và hiệu quả đào tạo. Nhưng đặt lý luận chính trị đối lập với tri thức chuyên môn là cách tiếp cận phiến diện. Khoa học, công nghệ giúp con người nâng cao năng lực cải biến thế giới, còn tri thức chính trị, lịch sử và xã hội góp phần định hướng mục tiêu, trách nhiệm và cách thức sử dụng năng lực ấy. Một nền giáo dục toàn diện không thể chỉ đào tạo con người biết làm việc mà xem nhẹ việc hình thành năng lực đánh giá lợi ích xã hội, trách nhiệm công dân và những giá trị mà mình theo đuổi.

Cũng cần phân biệt rõ giữa phê bình những hạn chế của phương pháp giảng dạy với phủ nhận giá trị của lý luận chính trị. Yêu cầu làm cho bài giảng sinh động hơn, tăng tranh luận, giảm học thuộc máy móc là chính đáng và cần thiết. Nhưng từ những hạn chế trong tổ chức dạy học để kết luận rằng lý luận chính trị hoàn toàn vô ích là sự đánh tráo giữa phương pháp truyền đạt và giá trị tri thức.

Nguy hiểm hơn, trên không gian mạng, những thông tin xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, bóp méo bản chất chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh có thể được trình bày dưới hình thức những video ngắn, bình luận hấp dẫn hoặc lập luận mang vẻ ngoài khách quan. Nếu thiếu kiến thức nền tảng và tư duy phản biện, người tiếp nhận rất dễ nhầm lẫn giữa dữ kiện với suy diễn, giữa phê bình có căn cứ với xuyên tạc có chủ đích.

Bởi vậy, học tập lý luận chính trị không phải học để chấp nhận mọi thông tin một cách thụ động, mà phải học để biết phân tích, đối chiếu, kiểm chứng và bảo vệ quan điểm bằng những luận cứ khoa học. Bản lĩnh chính trị vững vàng không hình thành từ những khẩu hiệu được ghi nhớ, mà được bồi đắp bằng tri thức, trải nghiệm thực tiễn và khả năng tự nhận thức.

Học lý luận để hành động, không phải để thuộc lòng

Điều đáng mừng là nhiều hoạt động của tổ chức Đoàn đã và đang hướng việc học tập lý luận chính trị vào thực tiễn. Ngày 31/7/2026, Trung ương Đoàn tổ chức Hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2026 - 2031, nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa nghị quyết thành những công trình, sản phẩm và kết quả cụ thể đóng góp cho đất nước. Trước đó, Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong đoàn viên, thanh thiếu niên lần thứ hai, năm 2026 được phát động nhằm nâng cao năng lực nhận diện, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch.

Những hoạt động đó cho thấy, học tập lý luận hoàn toàn có thể trở thành quá trình chủ động khám phá và vận dụng tri thức, thay vì chỉ tiếp nhận một chiều. Tuy nhiên, để khắc phục căn bệnh lười học lý luận, cần bắt đầu từ sự thay đổi nhận thức của chính thanh niên.

Trước hết, mỗi người trẻ phải hiểu rằng học lý luận chính trị là một nhu cầu tự hoàn thiện bản thân. Học để hiểu lịch sử dân tộc, nhận thức được những vấn đề của thời đại, xác định trách nhiệm công dân và có khả năng tự bảo vệ trước thông tin sai lệch. Đối với đoàn viên, đảng viên trẻ, đây còn là yêu cầu trực tiếp trong quá trình tu dưỡng, rèn luyện và phấn đấu.

Cùng với đó, các cơ sở giáo dục cần đưa những vấn đề thực tiễn vào giảng dạy: từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công bằng xã hội đến bảo vệ chủ quyền quốc gia và trách nhiệm của thanh niên trên không gian mạng. Một bài học về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức sẽ thuyết phục hơn khi người học vận dụng để giải thích các vấn đề đời sống; một bài học về vai trò của quần chúng nhân dân sẽ có chiều sâu hơn khi gắn với thực tiễn lịch sử và sự tham gia của cộng đồng.

Đặc biệt, phải xây dựng môi trường khuyến khích thanh niên đặt câu hỏi, tranh luận có căn cứ, kiểm chứng thông tin và chủ động tìm kiếm lời giải. Không thể chống lại những lập luận sai trái bằng sự thiếu hiểu biết, càng không thể hình thành niềm tin bền vững chỉ bằng yêu cầu ghi nhớ.

Thanh niên không nhất thiết phải trở thành nhà nghiên cứu lý luận, nhưng nhất thiết cần có năng lực tư duy chính trị, ý thức công dân và trách nhiệm đối với đất nước. Trong thời đại mà thông tin có thể bị thao túng, sự thiếu hiểu biết đôi khi còn nguy hiểm hơn việc không có thông tin. Khắc phục bệnh lười học lý luận vì thế không phải là yêu cầu hình thức, mà là hành động thiết thực để thế hệ trẻ làm chủ nhận thức, làm chủ hành động và đóng góp có trách nhiệm vào tương lai dân tộc.

Một thế hệ thanh niên mạnh về chuyên môn nhưng yếu về bản lĩnh chính trị khó có thể đáp ứng đầy đủ những đòi hỏi của thời đại. Đừng để sự lười biếng trong học tập lý luận hôm nay trở thành khoảng trống về nhận thức và bản lĩnh ngày mai.

Tài liệu tham khảo

[1] Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2016), Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 30/10/2016, Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

[2] Ban Bí thư (2026), Chỉ thị số 10-CT/TW, ngày 20/7/2026 về tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.