“Dân chủ rút ruột”: Khi mỹ từ tự do che lấp quyền làm chủ của nhân dân

Khi dân chủ chỉ còn là chiếc vỏ

“Dân chủ rút ruột” không phải thuật ngữ pháp lý, nhưng có thể dùng để chỉ tình trạng các thiết chế dân chủ vẫn tồn tại về hình thức, trong khi quyền lực thực tế ngày càng xa rời đông đảo nhân dân và bị chi phối bởi tiền bạc, lợi ích nhóm, truyền thông thao túng hoặc các trung tâm quyền lực không do người dân kiểm soát.

Đây không phải sự suy diễn. Báo cáo The Global State of Democracy 2025 của International IDEA cho biết, trong năm 2024, có 94 quốc gia, tương đương 54% số nước được đánh giá, suy giảm ít nhất một chỉ số dân chủ so với 5 năm trước; chỉ số đại diện toàn cầu rơi xuống mức thấp nhất kể từ năm 2001 [1]. Khảo sát của OECD công bố năm 2026 cũng cho thấy chỉ 31% người được hỏi tại các quốc gia thành viên tin rằng hệ thống chính trị cho phép những người như họ có tiếng nói trong hoạt động của chính phủ, trong khi 52% không có niềm tin ấy [2].

Tại Hoa Kỳ, số liệu của Ủy ban Bầu cử Liên bang cho thấy trong chu kỳ bầu cử 2023–2024, các ứng cử viên tổng thống đã chi khoảng 1,8 tỷ USD; ứng cử viên Quốc hội chi khoảng 3,7 tỷ USD; các ủy ban hành động chính trị chi tới 15,5 tỷ USD [3]. Nghiên cứu 1.779 vấn đề chính sách của Martin Gilens và Benjamin I. Page còn chỉ ra rằng giới tinh hoa kinh tế và các nhóm lợi ích kinh doanh có ảnh hưởng độc lập đáng kể đối với chính sách công, trong khi công dân bình thường có rất ít hoặc hầu như không có ảnh hưởng độc lập [4].

Không thể từ những hạn chế ấy mà phủ nhận mọi thành tựu của các nền dân chủ phương Tây. Nhưng những dữ liệu đó đủ bác bỏ thái độ tự tôn cho rằng chỉ một mô hình chính trị mới là “dân chủ chuẩn”, từ đó tùy tiện phán xét và áp đặt lên các quốc gia khác. Một nền dân chủ bị tư bản hóa, truyền thông hóa và thao túng bởi lợi ích nhóm rõ ràng không có tư cách trở thành “khuôn vàng, thước ngọc” duy nhất của nhân loại.

Những thủ đoạn “rút ruột” dân chủ khi chống phá Việt Nam

Thủ đoạn thứ nhất là đồng nhất dân chủ với đa nguyên, đa đảng. Từ sự đánh tráo này, các thế lực thù địch suy diễn rằng quốc gia không tổ chức theo mô hình cạnh tranh đảng phái kiểu phương Tây thì mặc nhiên “không có dân chủ”. Đây là lối tư duy máy móc, phủ nhận quyền tự quyết và sự đa dạng về lịch sử, văn hóa, điều kiện phát triển của mỗi dân tộc. Số lượng chính đảng không tự động quyết định mức độ dân chủ; điều quan trọng hơn là quyền lực phục vụ ai, người dân được bảo vệ và thụ hưởng như thế nào.

Thủ đoạn thứ hai là tách quyền con người khỏi nghĩa vụ công dân, pháp luật và chủ quyền quốc gia. Những hành vi tung tin giả, vu khống, kích động bạo lực hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác được đánh tráo thành “tự do ngôn luận”; những đối tượng vi phạm pháp luật lại được tô vẽ thành “nhà hoạt động dân chủ”. Đó không phải bảo vệ dân chủ mà là lợi dụng dân chủ để phá vỡ kỷ cương xã hội.

Thủ đoạn thứ ba là biến không gian số thành “nhà máy sản xuất đồng thuận giả”. Trước cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, nhiều luận điệu xuyên tạc đã rêu rao rằng “ứng cử viên được chọn sẵn”, “hiệp thương chỉ là dàn xếp”, “bầu cử mang tính hình thức”. Các đối tượng còn sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo video, hình ảnh, âm thanh giả mạo lãnh đạo và ứng cử viên; lập tài khoản ảo, hội nhóm kín nhằm tạo cảm giác thông tin bịa đặt đã được nhiều nguồn xác nhận. Khi sự thật bị loại bỏ, cảm xúc cực đoan thay thế lý trí và thuật toán thay người dân lựa chọn thông tin, dân chủ đã bị “rút ruột” ngay từ nền tảng nhận thức.

Dân chủ Việt Nam được đo bằng thực tiễn Việt Nam

Hiến pháp Việt Nam khẳng định Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Hiến pháp đồng thời ghi nhận quyền bầu cử, ứng cử, tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin, hội họp, khiếu nại, tố cáo và tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội.

Nghị quyết số 203/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp tiếp tục xác định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm thể hiện ý chí, nguyện vọng, phát huy quyền làm chủ, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân; thực hiện giám sát, phản biện xã hội. Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đã cụ thể hóa những nội dung nhân dân được biết, được bàn, được quyết định, được tham gia ý kiến, kiểm tra và giám sát.

Cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 là một minh chứng thực tiễn. Hơn 76 triệu cử tri đã tham gia bỏ phiếu tại hơn 72.000 khu vực, đạt tỷ lệ 99,70%. Cử tri lựa chọn 500 đại biểu Quốc hội trong tổng số 863 người ứng cử; trong số người trúng cử có 150 phụ nữ, 76 người dân tộc thiểu số và 18 người ngoài Đảng. Tỷ lệ tham gia cao không phải tiêu chí duy nhất đánh giá chất lượng dân chủ, nhưng là sự thật không thể bị xóa bỏ bằng những suy diễn vô căn cứ về một cuộc bầu cử “không có người dân”.

Không để dân chủ bị “rút ruột” từ bên ngoài lẫn bên trong

Phản bác luận điệu xuyên tạc không đồng nghĩa với tự bằng lòng. Quan liêu, tham nhũng, né tránh trách nhiệm, công khai hình thức hoặc tiếp thu ý kiến nhân dân không đầy đủ đều có thể làm suy giảm sức sống của dân chủ từ bên trong. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải gắn với xây dựng Đảng trong sạch, kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa hoạt động công vụ, bảo vệ người phản ánh tiêu cực và xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền làm chủ của Nhân dân.

Sự thật phải được bảo vệ bằng chứng cứ; luận điệu sai trái phải bị vạch trần bằng lý luận khoa học; còn giá trị của chế độ phải được khẳng định bằng hiệu quả quản trị và cuộc sống ngày càng tốt đẹp của nhân dân.

Không một quốc gia hay tổ chức nào có quyền độc chiếm việc cấp “chứng chỉ dân chủ” cho thế giới. Dân chủ chân chính không nằm ở những khẩu hiệu hào nhoáng, càng không nằm trong các chiến dịch gây sức ép, can thiệp hay kích động chống phá. Thước đo cao nhất của dân chủ là nhân dân có thực sự làm chủ, đất nước có giữ được độc lập, xã hội có ổn định và thành quả phát triển có phục vụ con người hay không. Mọi thứ dân chủ đã bị rút bỏ nhân dân, chủ quyền, sự thật và trách nhiệm đều chỉ còn là một chiếc vỏ rỗng.

1. International Institute for Democracy and Electoral Assistance. (2025). Executive summary: The Global State of Democracy 2025. https://interactive.idea.int/gsod-2025/executive-summary
2. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2026). Political voice, barriers to participation and implications for trust in government. In OECD Survey on Drivers of Trust in Public Institutions 2026 Results: Navigating rising expectations and new horizons. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/oecd-survey-on-drivers-of-trust-in-public-institutions-2026-results_9eb63fec-en/full-report/political-voice-barriers-to-participation-and-implications-for-trust-in-government_08533950.html
3. Federal Election Commission. (2025, April 23). Statistical summary of 24-month campaign activity of the 2023–2024 election cycle. https://www.fec.gov/updates/statistical-summary-of-24-month-campaign-activity-of-the-2023-2024-election-cycle/
4. Gilens, M., & Page, B. I. (2014). Testing theories of American politics: Elites, interest groups, and average citizens. Perspectives on Politics, 12(3), 564–581. https://doi.org/10.1017/S1537592714001595