“Cách mạng màu” thời thuật toán: Đừng để một cú vuốt màn hình dẫn dắt tương lai đất nước

“Cách mạng màu” là phương thức gây bất ổn chính trị, kết hợp bất mãn xã hội, biểu tượng truyền thông. Một mạng lưới huy động sức ép trong và ngoài nhằm thúc đẩy thay đổi quyền lực ngoài khuôn khổ hiến định. Trong môi trường số, phương thức “cách mạng màu” có thêm hạ tầng mới: thuật toán đề xuất, dữ liệu hành vi, tài khoản phối hợp và nội dung do AI tạo sinh.

Tin sai lan xa, nhanh, sâu và rộng hơn tin thật, dù không thể máy móc áp cho mọi nền tảng, nhưng có thể thấy lợi thế của nội dung mới lạ, gây sốc trong cuộc đua giành sự chú ý. Thuật toán phân phối theo hành vi còn dễ khép người dùng vào “buồng vang”, nơi một cách diễn giải được lặp lại như chân lý duy nhất.

Vì vậy, có thể gọi biến thể này là “cách mạng màu thời thuật toán” theo nghĩa phân tích: tạo dựng nhận thức và huy động trước hết trên không gian số. Tháng 8/2026, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã phát đi cảnh báo video ngắn, biểu tượng hoặc hashtag được lan truyền có chủ đích có thể tạo tác động tâm lý lớn; đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng “chủ quyền nhận thức”, “hệ miễn dịch số” cho thanh niên.

Ba “ảo giác” nhằm vào thanh niên

Thứ nhất, ảo giác “tận mắt thấy”.

Deepfake có thể giả khuôn mặt, giọng nói, văn bản hoặc bối cảnh, biến sản phẩm tổng hợp thành “bằng chứng” trực quan. Bộ Công an đã lưu ý hình ảnh, giọng nói và video không còn đủ để xác thực danh tính; deepfake thường tạo áp lực thời gian, buộc người dùng phản ứng trước khi kiểm chứng. Kỹ thuật ấy có thể dựng phát ngôn, cắt ghép sự kiện, tạo “tài liệu rò rỉ” rồi kích hoạt phẫn nộ.

Thứ hai, ảo giác “số đông đã thức tỉnh”.

Bình luận đồng dạng, hashtag tăng vọt hoặc video xuất hiện dày đặc không chứng minh một nhận định là đúng. Tài khoản ảo, nhóm phối hợp và cơ chế đề xuất có thể tạo cảm giác đồng thuận áp đảo, gây áp lực lên người còn nghi ngờ. Đó là thủ thuật lấy tương tác thay chứng cứ, lấy tiếng ồn thay ý chí chân thực của nhân dân.

Thứ ba, ảo giác “chỉ có một lựa chọn đạo đức”.

Các đối tượng chống phá ký sinh vào lòng yêu nước, công bằng, chống tham nhũng hoặc quyền lợi người dân; rồi dựng lựa chọn giả: hoặc tham gia hành động cực đoan, hoặc bị quy kết là vô cảm. Từ một vụ việc, họ đánh tráo thành sự phủ định vai trò lãnh đạo của Đảng và con đường xã hội chủ nghĩa; từ yêu cầu sửa sai, họ lái thành kêu gọi đối đầu, phá vỡ trật tự hiến định.

Ở Việt Nam, không thể gắn nhãn “cách mạng màu” cho mọi tranh luận, phản biện chính sách hay kiến nghị hợp pháp. Phản biện có chứng cứ là nguồn lực hoàn thiện quản trị. Ranh giới nằm ở thao túng có tổ chức: làm giả chứng cứ; kích động hận thù, chia rẽ; biến khiếu kiện thành đối đầu; kêu gọi vi phạm pháp luật hoặc lật đổ chế độ. Phân biệt đúng mới bác bỏ được sai trái mà vẫn giữ không gian đối thoại cần thiết.

Giữ “chủ quyền nhận thức” bằng sự thật và hành động

Trước hết, thông tin chính thống phải nhanh, rõ, có dữ liệu và dám trả lời vấn đề khó. Khoảng trống thông tin không bao giờ để trống; nếu cơ quan có trách nhiệm chậm lên tiếng, tin đồn sẽ điền vào bằng câu chuyện hấp dẫn hơn. Đề xuất xây dựng Trung tâm cơ sở dữ liệu quốc gia phòng, chống vi phạm pháp luật về tin giả, tin sai sự thật của Bộ Công an hướng tới cảnh báo sớm, xác minh và hạn chế “hiệu ứng đám đông”. Cơ chế này cần vận hành minh bạch, có thẩm quyền và cung cấp nguồn kiểm chứng dễ tiếp cận cho người dân.

Tiếp đó, phải coi thanh niên là chủ thể bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, không chỉ là đối tượng tuyên truyền. Quyết định số 1895/QĐ-TTg đặt mục tiêu đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục lý tưởng cách mạng và khơi dậy khát vọng cống hiến. Muốn vậy, nhà trường, tổ chức Đoàn và cơ quan công quyền cần mở rộng đối thoại, giải đáp băn khoăn bằng lý luận gắn với thực tiễn, tổ chức các nhóm kiểm chứng, phòng thực hành truyền thông số và diễn đàn để người trẻ tham gia góp ý chính sách.

Mỗi thanh niên cần hình thành phản xạ: chậm lại – truy nguồn – đối chiếu – kiểm chứng – mới chia sẻ. Hãy hỏi ai tạo nội dung, bằng chứng gốc ở đâu, đoạn trích có đầy đủ bối cảnh không, tài khoản nào đang khuếch đại và lời kêu gọi có hợp pháp hay không. Năng lực này không làm người trẻ bớt nhiệt huyết; trái lại, giúp lòng yêu nước không bị lợi dụng và biến sự quan tâm thành hành động có ích.

Cuối cùng, “lá chắn” bền vững nhất vẫn là hiệu quả quản trị, kỷ cương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, sự liêm chính của cán bộ và việc giải quyết kịp thời quyền lợi chính đáng của nhân dân. Không thể chỉ phản bác trên mạng mà xem nhẹ những yếu kém trong thực tiễn bị các thế lực thù địch khai thác. Bảo vệ nền tảng tư tưởng phải đồng thời kiên quyết đấu tranh với xuyên tạc và kiên trì tự chỉnh đốn, chống tham nhũng, gần dân, trọng dân, chịu sự giám sát của dân.

Không gian số cũng có thể trở thành mặt trận của điều tích cực. Riêng năm 2024, các cấp bộ Đoàn đã xây dựng 3.620 bản đồ số về “địa chỉ đỏ”, tăng hơn 550 bản đồ so với năm trước. Con số đó cho thấy công nghệ không mặc nhiên “nhuộm màu” nhận thức; vấn đề là ai làm chủ nội dung, dữ liệu và năng lực phán đoán.

Cuộc đấu tranh chống “cách mạng màu” thời thuật toán trước hết là cuộc đấu tranh giành lại quyền suy nghĩ bằng chứng cứ. Khi sự thật được cung cấp kịp thời, thể chế tạo dựng niềm tin và thanh niên có bản lĩnh phản biện, không thuật toán nào có thể biến lòng yêu nước thành “nhiên liệu” cho bất ổn. Giữ vững chủ quyền nhận thức của tuổi trẻ chính là giữ vững tương lai chính trị của đất nước.